Kanama Durumunda Ne yapmalı?

[Ömer Faruk]

KANAMA DURUMUNDA NE YAPILMALI?

 
Kanamaya müdahale etmek, kişinin hayatını kurtarmak açısından çok önemlidir. Özellikle ateşli silahlar ile ilgilenen birinin kanama kontrolü konusunda bilgili olması gerekmektedir. Öncelikle sakin olun. Sakin kalabilmek hem sizin için hem de yaralı için çok önemlidir. 

Kanama durumunda yapılacakları şu şekilde sıralayabiliriz.
 
1. Kendinizi ve Yaralıyı Güvence Altına Alın
-Kendi güvenliğinizi sağlayın. Öncelikle ortamın güvenli olduğundan emin olun. Sonrasında eldiven takarak kanla doğrudan temastan kaçının. Eldiven yoksa, temiz bir poşet ya da benzeri bir bariyer kullanabilirsiniz. Bunu hem kendinizi hem yaralıyı korumak için yaptığınızı unutmayın.
-Yaralının bilincini kontrol edin. Bilinci açık mı, nefes alıyor mu? 112’ye bilgi verirken bunları soracaklar.
-Ambulans çağırın (112’yi arayın veya aratın). Durumun ciddiyetini açıklayın ve yardım isteyin. Adres bilgisini ve yaralı sayısını basit ve düzgün bir şekilde verin. Adresi yanlış vermeniz, ambulansın gecikmesine sebep olacaktır. 5 yaralı varken 1 ambulans çağırmak, diğer yaralılar için zaman kaybına neden olacaktır.
 
2. Kanamayı Değerlendirin
Kanamanın kaynağını ve şiddetini belirleyin.
-Hafif kanama: Küçük kesikler ya da sıyrıklar.
-Şiddetli kanama: Atardamar (arter) ya da toplardamar (ven) kesilmesi durumunda olur; genellikle parlak kırmızı (atardamar) veya koyu kırmızı (toplardamar) kan akar.
 
3. Kanamayı Durdurmaya Çalışın
Doğrudan Baskı Uygulayın. İlk yapmanız gereken şey budur. Kanayan yere bası uygulamak damarları sıkıştıracak, kanın akmasını engelleyecektir. Daha da önemlisi kanın yavaşlaması, pıhtılaşmanın oluşabilmesi için yani kanamanın durması için uygun ortamı sağlar. Bası ile kan akımı yavaşlatıldığında vücut o bölgede pıhtı tıkaçları oluşturarak kanamayı durdurur. 

Bası yapmak, sanıldığından çok daha önemlidir. Öyle ki bir cerrah, ameliyatta karnın içine girildiğinde yoğun bir kanama ile karşılaşırsa ilk yapacağı şey "packing" işlemidir. Steril gaz kompres denilen havlu benzeri bez parçalarını hızlıca karnın içine, organ komşuluklarına, damar çevresine doldurur. Bu işlem damarlara bası uygulayarak kanamayı yavaşlatır. Ardından havluları kontrollü şekilde çıkararak detaylı kanama kontrolünü veya organ tamirini sağlar. Bu tabi ki sıradan bir vatandaşın bilmesi gereken bir bilgi değil. Sadece en profesyonel ortamda bile basının kullanıldığını belirtmek amacı ile anlattım. Kanayan bölgeye yapılacak uygun bir bası, kişinin hayatını kurtarabilir. Peki günlük hayatta nasıl bir bası uygulamalıyız?
-Temiz bir bez veya gazlı bez kullanarak kanayan bölgeye doğrudan baskı uygulayın.
-Baskıyı sürekli tutun; kanama durana kadar bırakmayın. Burası çok önemli. Baskıyı sürekli tutmazsanız, kan akışına müsaade ederseniz pıhtılaşmanın oluşmasını engelleyebilirsiniz. Bu da kanamanın devam etmesine, kişinin daha fazla kan kaybetmesine neden olur.
 
-Eğer mümkünse, kanayan uzvu kalp seviyesinin üzerine kaldırarak kan akışını yavaşlatın. Bu hem kanayan yerin kanamasını azaltacak hem de halihazırda azalan kanın kalbe dönüşünü artırarak asıl önemli olan organların kanlanmasını, yani kanın daha verimli kullanılmasını sağlayacak. Örneğin ayakta bir kanama varsa kişi yatar pozisyonda iken ayağını kaldırın. Mümkünse altına bir destek koyun. Çünkü ambulans gelene kadar bu pozisyonda beklemeniz gerekecek.

Turnike Kullanımı (Son Çare)
-Eğer kanama durdurulamıyorsa ve hayatı tehdit ediyorsa turnike uygulayın. Ancak bu yöntem yalnızca hayati risk taşıyan durumlarda kullanılmalıdır. Yani şiddetli bir kanama varsa ve kanamayı durduramıyorsanız turnike kullanabilirsiniz. Kanamanın durup durmadığını nasıl anlarız? Yaraya bastığımız bez hızlı bir şekilde kan ile doluyorsa, kenarlardan dışarı kan sızıyorsa yaptığımız bası, kanamayı durduramıyor demektir. Turnike uygulaması ekstremite, yani kol ve bacak kanamalarında kullanabileceğiniz bir yöntemdir. Örneğin bacakta çok derin bir kesi durumunda damarı bulup bağlamak, günlük hayat şartlarında mümkün olmayabilir. Hele ki kopma durumlarında damar önce esneyip ardından koptuğu için dokunun derinliklerine kaçabilir. Ve ancak ameliyathane şartlarında durdurulabilir. Böyle bir durumda bir turnike yardımı ile  kanamayı engelleyebilmek, kişinin hayatta kalmasını sağlayabilir.
 
Bu noktada çok önemli bir bilgiye değinmek istiyorum: turnike uygulaması tek kemik üzerinden uygulanır.
 
Bildiğiniz üzere kol ve bacak iki kısımdan oluşur.
Kol: omuz ile dirsek arası bi bölüm, dirsek ile el bileği arası başka bölümdür.
Bacak: Kalça ile diz kapağı arası bir bölüm, diz kapağı ile ayak bileği arası başka bir bölümdür.


 
Bileklerin yukarısında kalan kısımlar iki kemiklidir. Şekilde de görüldüğü gibi el bileği ile dirsek arası iki kemik, ayak bileği ile diz arası iki kemik mevcuttur. Bu bölgeye uygulanacak turnikede iki kemiğin karşı kuvvet uygulaması, damarı yeterince sıkıştırmayı engelleyebilir. Bu nedenle turnikeyi dirsek ile omuz arasına (pazu) veya kalça ile diz arasına (uyluk) uygulamak gerekir. Turnikenin bağlandığı yerin aşağısına hiç kan gitmeyeceği için dokunun kansız kalmasına ve gangrene gitmesine neden olabilir. Bu nedenle eğer ambulansın gelmesi gecikecekse 45 dk civarı turnikeyi  5-10 dakikalığına gevşetip dokuya kan gitmesini sağlamak işe yarayabilir.
 
4. Yara Bandajlama
-Kanama durduktan sonra temiz bir bezle sararak yara enfeksiyonunu önleyin. Bandaj çok sıkı olmamalı, kan dolaşımı engellenmemelidir.
 
5. Şok Belirtilerine Karşı Hazırlıklı Olun
Şiddetli kan kaybı şoka neden olabilir. Vücut, kanamayı bir yere kadar tolere edebilir. Fakat bu savunma mekanizması çökerse, bilici yerinde olan sizinle konuşabilecek durumda olan yaralı, birden bayılabilir, şoka girebilir, kalbi durabilir.
 Şok belirtileri: Soluk cilt, terleme, hızlı nefes alıp verme, halsizlik.
-Yaralıyı yere yatırın ve bacaklarını 30 cm kadar yukarı kaldırarak kan dolaşımını destekleyin.
-Üzerini örtüp sıcak tutmaya çalışın.
-Hastaya bir şey yedirip içirmeyin.
 
6. Sağlık Ekiplerini Bilgilendirin
Yaralıyı sağlık ekiplerine teslim ederken, yaptığınız müdahaleleri ve kanamanın durumu hakkında bilgi verin.
 
Unutmayın: İlk yardım temel bilgileri hayat kurtarıcıdır. İlk yardım eğitimi alarak bu gibi durumlara daha hazırlıklı olabilirsiniz.

[afafrm68]

Sayın Ömer Bey. Oldukça faydalı ve güzel bir konu olmuş. Emeğinize sağlık. Lakin haddim olmayarak ufak bir konuda düzeltme yapmak istiyorum.

KANAMA DURUMUNDA NE YAPILMALI?
Bu noktada çok önemli bir bilgiye değinmek istiyorum: turnike uygulaması tek kemik üzerinden uygulanır.

Turnikenin tek kemik veya çift kemik üzerine uygulanması önemli bir fark yaratmaz. Turnike, atardamarları kemik duvarlarına sıkıştırma suretiyle etki etmez. Asıl etki mekanizması, yumuşak doku üzerindeki oklüzif basınç yoluyla arterlerin sıkıştırılması ve kan akışının kesilmesidir. Hatta kanama ekstremitelerin alt kısmındaysa, diz ve dirsek üzerine denk getirmemek şartıyla, yaranın doğrudan 5 ila 10 cm üzerine uygulama yapmak daha doğru bir tercih olabilir zira bahsettiğiniz şekilde bir kangren gelişirse hasta uzvun tamamını değil, bir kısmını kaybetmiş olacaktır.

Konuyla alakalı bir ekleme yapayım. Turnikenin uygulanacağı yer seçilirken dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, uyluk kemiğinin alt kısmında bulunan ve takriben 15 cm uzunluğundaki Hunter Kanalı (Adduktor kanal) isimli yapıya dikkat etmektir. Bu yapı, femur atardamarının etrafını saran sert bir kılıf gibi davranmakta ve turnikenin etkisini neredeyse %70 oranında azaltmaktadır. Bacakta meydana gelen yaralanmalarda turnike kullanılacaksa mevzu bahis yapının altı veya üstü seçilmelidir. Saygılar.


Kaynaklar:
Kragh JF Jr, Walters TJ, Baer DG, et al. Practical use of emergency tourniquets to stop bleeding in major limb trauma. J Trauma 2008;64(2 Suppl):S38-49; discussion S49-50.
Brodie S, Hodgetts TJ, Ollerton J, et al. Tourniquet use in combat trauma: UK military experience. J R Army Med Corps 2007;153(4):310-313.
Beekley AC, Sebesta JA, Blackbourne LH, et al. Prehospital tourniquet use in Operation Iraqi Freedom: effect on hemorrhage control. J Trauma 2008;64(2 Suppl):S28-37.