SİLAH ve FİŞEK ARIZALARI

[Sabri]

SİLAH ve FİŞEK ARIZALARI

Olmadık zamanda karşımıza çıkan silah ve mühimmat arızaları, ne olduğu bilinmediği ve zamanında anlaşılmadığı takdirde büyük sorunlara yol açabilir. Silah kullanıcısı, kendine veya yakınındakilere zarar vermemek için bu sorunları ve çözüm yöntemlerini iyi bilmek zorundadır.
Başlamadan önce, tüm ateşli silah arızalarının eşit olmadığının belirtilmesi gerekir. Bazı arızalar nispeten küçük sorunlar olup kolayca düzeltilebilirken, diğer arızalar çok daha ciddi olabilir ve ateşli silaha zarar verebilir veya çevredeki insanlar için çok tehlikeli olabilir. Doğru temizlik ve bakım yöntemleri, arızaların önlenmesinde önemli bir rol oynayabilir.

Ateşli silah arızalarının iki temel neden grubu vardır ve her birinin içinde çeşitli alt kategoriler bulunur:
Mühimmat arızası: Mühimmat beklenildiği gibi çalışmaz.
Mekanik arıza: Ateşli silahın mekanizmasında bir sorun vardır ve bu nedenle silah düzgün çalışmaz.

Mühimmat Arızası: Bu grup içinde de bazı alt kategoriler bulunmaktadır:
Gecikmiş patlama (Hangfire): Tetik çekilir, ancak ateşli silahın ateşlenmesi arasında bir gecikme olur. Bu, özellikle karabarutun kalitesinin kötü olduğu çakmak ateşlemeli eski tip ateşli silahlarda yaygın olarak görülürdü. Ancak modern mühimmatlarda da özellikle mühimmat bir süre boyunca düzgün şekilde depolanmamışsa zaman zaman oluşabilir,
Oluştuğunda güvenlik önlemleri kullanılmazsa ciddi tehlike yaratabilir.
Patlamayan mermi (Misfire, Dud cartridge): Tetik çekilir ve horoz ya da iğne kovana sıkı bir şekilde vurur, ancak merminin kapsül veya barutunu ateşlemez ve böylece hiçbir şey olmaz, mermi patlamaz. Bir tutuk mermiyle karşılaşıldığında, standart prosedür ateşli silahın güvenli bir hedefe yönelik olarak tutulması ve 30-60 saniye beklenmesidir, böylece bu durum önceki paragrafta incelediğimiz "gecikmiş patlama" durumu değildir. Bu süreden sonra ateşlenmezse, bir tutuk mermi olabilir. Bu durumda, merminin çıkarılması ve uygun şekilde imha edilmesi gerekmektedir, çünkü hala tehlikeli olabilir.
Namlu Tıkanması  (Squib Load): Bu genellikle mermi kovanında yetersiz miktarda barut olması veya mühimmat kalitesinin çok kötü olmasından kaynaklanır. Bu durumda, mühimmatın mermi çekirdeğini namludan dışarı itecek kadar gücü yoktur ve mermi namlu içinde sıkışır. Eğer sıkışmış mermi çekirdeği fark edilip çıkarılmazsa, bir sonraki ateşlenen, sıkışmış olan mermi çekirdeğine çarpacak ve silahın patlamasına neden olabilecektir. Bu son derece tehlikeli bir durumdur.

Mekanik Arıza: Bu grup içinde de bazı alt kategoriler bulunmaktadır. Mekanik arızalar genellikle kirden ve paslanmadan, parça hasarından, silah bakımının kötü yapılmasından, kötü tasarımdan vb. kaynaklanır. Bazı alt kategorileri şunlardır:
Besleme hatası: Mekanik bir sorun nedeniyle bir mermi atım yatağına düzgün bir şekilde yüklenemez. Bu durum, şarjörün ateşli silaha doğru şekilde yerleştirilmemesi durumunda veya kullanıcının şarjörü yerleştirdikten sonra sürgüyü kurmayı unutması durumunda, ateşli silahın içinde arızalı parçalar olması durumunda veya mermileri düzgün beslemeyen kirlerin olması durumunda meydana gelebilir.
Fırlatma hatası: Mermi ateşlendikten sonra, bir mekanik sorun nedeniyle kovan düzgün bir şekilde silah dışına atılamaz, sürgü tarafından kıstırılır. Kovan dikme (Stove pipe) bu duruma bir örnektir.
Çıkartma hatası: Ateşlenen mermi kovanı düzgün bir şekilde, kısmen veya tamamen atım yatağından çıkarılamaz, ve sonuç olarak ikinci bir mermi, öncekinin kovanı çıkarılmadan arkasına yüklenir (Çift besleme).
Sürgü ateşlemesi: Bir kovan dışarı atıldıktan sonra, yeni bir mermi atım yatağına yerleştirildiğinde bazen yeni merminin tetik çekilmeden ateşlenmesine neden olacak şekilde bir kuvvet uygulanır. Bu özellikle bir yarı otomatik silahın, (kullanıcının ummadığı bir anda) tam otomatik hale gelmesi durumunda, beklenmedik bir durum olduğundan son derece tehlikelidir.
Emniyet sistemleri arızası: Bakımı kötü yapılan bir ateşli silahta emniyet araçlarının çalışmaması durumunda, kullanıcının beklemediği bir anda silah kazara ateşlenebilir.
Bundan sonraki iletilerde bu konuların örnekleriyle detaylarını ve konunun sonunda bu sorunların çözümlerini anlatmaya çalışacağız

---

Önceki yazımızda silah ve fişek hatalarını genel hatları ile ele almıştık. Bu yazımızda fişekler ya da mermilerden kaynaklanan arızaları biraz daha detayı ile ele alacağız.

Hedefe nişan aldınız ve ateşli silahınızın tetiğini çektiniz, Horoz veya iğne kapsülün üzerine düştü ve sonra hiçbir şey olmadı. Ya gecikmiş patlama, ya da bir tutuk mermi (patlamayan mermi)  ile karşılaşmış olabilirsiniz. Ne olduğunu inceleyelim:
İlk olarak, "gecikmiş patlama" (Hangfire) olarak bilinen olguyu inceleyelim. Bu durumda, tetik çekilir ve horoz veya iğne kovana düzgün şekilde düşürülür, ancak tetik çekilip silah ateşlendikten sonra patlamaya kadar arada farklı bir zaman gecikmesi vardır. Gecikme süresi değişebilir: Sadece birkaç salisenin hatta birkaç saniyenin üzerinde olabilir. Bu, atıcının zamanlama duygusunu bozarak hedefi kaçırmasına neden olabilir.

https://youtu.be/hmVuqFgI78M  Gecikmiş ateşlenme olgusu

I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı'ndan itibaren gecikmiş patlama, pervaneli uçaklarda, bazen daha kötü sonuçlara neden olabiliyordu. Çünkü o zamanlarda savaş uçakları, silahlarını dönen pervanenin arasından ateşleyebilmek için bir kesici dişli (Hollandalı Antoine Fokker tarafından I. Dünya Savaşı sırasında icat edilen bir mekanizma) kullanıyordu. Bu mekanizma, uçağın silahlarının pervane kanadı önünde olmadığı zamanlarda ateşlemesini sağlıyordu. Ancak gecikmiş patlama olması durumunda, mermilerin birkaç salise daha geç çıkması ve dönen pervane kanadına çarpması nedeniyle ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyordu.

Çakmaklı silahların erken dönemlerinde, tüm ateşli silahlar böyle çalışıyordu. - Ttetik çekildikten sonra ateşli silahın ateşlenmesi her zaman az bir gecikme gösterirdi. Aslında, perküsyon kilidinin mucidi bu gecikme sorununu çözmek için ateşli silahını özel olarak tasarlamıştı. Ancak sorun tam olarak çözülmedi ve o dönemlerde karabarutun kalitesi de her zaman iyi değildi.

Modern zamanlarda da gecikmiş patlama hala bir sorun olabilir, çünkü üretim yöntemleri ve barut kalitesi gelişmiş olsa da, mühimmat düzgün şekilde saklamazsa veya mühimmat çok eskiyse hala böyle bir sorun yaşanabilir. Nemli ortamlarda saklanan veya WD-40 gibi nüfuz edici temizleme çözücülerine maruz kalan mühimmat, gecikmiş patlamalar veya tutuk mermilere neden olabilir.

Yeniden doldurulmuş mermi ya da fişekler, yeniden doldurulmadan önce düzgün şekilde temizlenmediyse (örneğin, kovanın kapsül yuvası kısmen kalıntıyla tıkanmış olabilir), bu sorunu yaşayabilir. Son olarak, fabrikada üretilen mermiler de çok eski ise veya yanlış yöntemlerle ve kötü kalite kontrolle üretilmişse bu sorunu yaşayabilir.

Bir gecikmiş patlama meydana geldiğinde, kapsül ateşlenir, ancak kovandaki ana barut hemen yanmaz ve mermiyi kovanın kıvırma kısmından ve namludan dışarı itmeye yeterli basıncı oluşturacak şekilde yavaşça yanar. Bunun gerçekleşmesi birkaç saniye sürebilir.
Bir tutuk mermi (dud cartridge = patlamayan mermi) hiç ateşlenmez (Misfire). Bu durumun nedenleri, gecikmiş patlamalarda olduğu gibi kötü mühimmat veya mühimmatın yanlış saklanmasıdır. Tutuk mermilere neden olabilecek diğer nedenler arasında dolum yapılırken kötü bir kapsül takmak veya kovana barut yüklemeyi unutmak da vardır.

https://youtu.be/_ylKzDOU294 Ateşlenmeyen mermi

Peki, bir kullanıcı tetiği çektikten sonra hiçbir şey olmadığında ne yapmalı? Bu bir tutuk mermi mi yoksa gecikmiş patlama mı ve kullanıcı bunun farkını nasıl anlayabilir?
Kullanıcı, sadece bir gecikmiş patlama olduğu durumlarda olası bir gecikmeyi karşılayabilmek için ateşli silahı güvenli bir yöne doğrultmaya 30 saniye kadar devam etmelidir. Ateşli silah 30 saniye sonra ateşlenmezse, kullanıcı kartuşun tutuk olduğunu ve ateşli silahtan çıkarması gerektiğini düşünebilir. Silahın ateşlenmeme durumunda hemen incelenmeye başlanması iyi bir fikir değildir, çünkü sadece gecikmiş patlamadan dolayı olabilir.
Aşağıdaki video, NE YAPILMAMASI gerektiğini gösteren bir örnektir:



Yukarıdaki videodaki kullanıcının, hayatta kalması çok büyük bir şanstır. Silahı ateşlenmediğinde, hemen nedenini görmek için namluya bakmaya karar vermiş, gecikmiş patlama olma ihtimaline karşı 30 saniye beklemeyi tercih etmemiştir. Silah sonunda ateşlendiğinde kurşunun kendisine isabet etmemesi çok şanslı olduğunu gösterir.

Eğer ateşli silah 30 saniye sonra ateşlenmezse, bunun bir gecikmiş patlama olmadığı ve merminin ya da fişeğin tutuk olduğu sonucuna varılabilir. Fişek çıkarılabilir, ancak güvenli bir şekilde imha edilmelidir. Neden mi? Çünkü kartuş daha sonra ateşlenebilir bir tehlike oluşturabilir (örneğin, mermi kapsülü kötü olabilir, ancak mermi içindeki barut hala işlevsel olabilir ve alev veya ısıya maruz kaldığında ateşlenebilir).

Bazı mühimmat fabrikalarının kalite kontrolü ve üretim yöntemleri çok kötü olabilir ve mühimmatları özellikle ucuz olarak satışa sunulur. Örneğin, POF (Pakistan Ordinance Factory) tarafından üretilen .303 kartuşlar, çok düşük kalitede oldukları ve her mühimmat kutusunda birkaç gecikmiş patlama ve tutuk mermi deneyimi yaşadıkları ününe sahiptir. Birçok Enfield kullanıcısı, bu üreticiden hiç alışveriş yapmamayı tavsiye etmektedir. Aşağıdaki video, POF tarafından yapılan 20 kartuşla bir kullanıcının yaşadığı deneyimi göstermektedir:

https://youtu.be/UcU5zzZNpmI

Videodan da görebileceğiniz gibi, ateşlenen 20 kartuşun 8'i hiç ateşlemedi ve geri kalanlarının birçoğunda gecikmiş patlama yaşandı. Bu durum, kullanıcının ateşlediğinde videoda açıkça görülebilir. Kullanıcı, böyle ucuz ve düşük kaliteli mühimmat satın alarak hiçbir şekilde para tasarrufu yapmamaktadır, çünkü güvenilmez ve oldukça tehlikeli bir şekilde ateşlenmektedir.

Namlu tıkanması (Squib Load)

Üstteki paragraflarda, patlamamış mermi ve patlama gecikmesi konularına değinmiştik. Bu yayında, genellikle kötü mühimmat nedeniyle meydana gelen başka bir ateşli silah arızası olan "Namlu tıkanması”nı (Squib Load) ele alacağız.
Peki, namlu tıkanması tam olarak nedir? Barut gazı basıncının, bir mermi çekirdeğini namludan çıkarmak için yetersiz güce sahip olması durumunda, mermi çekirdeği namlunun içinde sıkışır.

Bir kullanıcı namlu tıkanması ile karşılaştığında neler olur? Kullanıcı ateşli silahın tetiğini çeker, horoz veya iğne kapsüle doğru şekilde vurur, ancak normalde yüksek bir patlama ve tepme olması yerine, ateşli silah daha yumuşak bir "puf" sesi çıkarır ve hissedilen tepme çok daha azdır. Namlunun ucundan duman çıkması yerine, tahliye açıklığından çıkabilir.

Peki, namlu tıkanmasına neden olan şey nedir? Genellikle, mermi doldurulması sırasında kötü kalite kontrol nedeniyle meydana gelir. Kişi, kovana yeterli miktarda itici madde (barut) eklemeyebilir veya kovana barut koymayı unutabilir. Bazen kapsül barutu tutuşturmadan patlayabilir. Ayrıca, mühimmatın düzgün şekilde depolanmamış olması ve içindeki barutun bozulmuş olması da olasıdır. Bu sorunlar genellikle deneyimsiz kişiler tarafından yeniden doldurulan mermi yadaya da fişeklerde görülür, ancak fabrika dolumu mühimmatlarda da meydana gelebilir (özellikle üretici kalite kontrolünde kötü bir ünü varsa). Ayrıca, mermi çekirdeği şekilsiz veya namlu için biraz büyük olabilir, bu da sıkışmasına neden olabilir.

https://youtu.be/PwrmUbRiCbY  Squib Load

Bu olay, çok tehlikeli bir duruma yol açabilir. Kullanıcı namlu tıkanmasını fark etmezse ve tıkalı bir namluyla, bunun üzerine başka bir mermi ateşlerse, namlunun şişebilme ve ateşli silahın bozulabilme ihtimali çok yüksektir. Ayrıca namlunun patlaması ve kullanıcıya ve çevredeki insanlara yaralanma veya ölüm riski de vardır.

Aşağıdaki videolarda namlu tıkanması (Squib Load) derlemeleri var, ne olduğunu anlamak için izlemekte yarar var:

https://youtu.be/fi5xbBrCoNc Patlayan silahlar
Atışlar esnasında namlu tıkanması anında oluşan sese lütfen dikkat ediniz

https://youtu.be/rOMgLjAiaGo  Squib Load Nedir

Bu nedenle kullanıcı, ateş ederken ateşli silahına dikkatlice odaklanmalıdır. Eğer ateşli silah normalde yüksek bir ses yerine, düşük sesle bir "pat veya puf" sesi çıkarıyorsa ve hissedilen tepme çok daha azsa, namlu tıkanması durumu varsayılmalıdır. Kullanıcı, bu durumun patlama gecikmesi olmadığından emin olmak için bir süre beklemeli ve ardından ateşli silahı boşaltmalı, parçalarına ayırmalı ve içinde sıkışmış olan mermiyi namludan çıkarmalıdır.
Bir sonraki yazımızda silah nedenli arızaları gözden geçireceğiz
Bu arada tüm Pusat Blog okurlarının kurban bayramını kutluyoruz.

NOT: Tüm bunları yazarken yabancı dildeki terimlerin Türkçeleştirilmesi konusunda desteğini esirgemeyen Sayın Osman Ortaç'a teşekkür ederim.

[Sabri]

Önceki yazımızda mühimmat kökenli sorunlardan bahsettik. Bu yazımızda silaha bağlı mekanik arızalardan söz edeceğiz.
İnceleyeceğimiz ilk arıza "Besleme hatası" (Failure to feed) olarak bilinir.



Kısaca, "Besleme hatası", silahın bir mermiyi herhangi bir nedenle atım yatağına yükleyememesi durumunda meydana gelir. Yarı otomatik veya otomatik bir silahta, merminin şarjörden namluya düzgün şekilde ilerlememesi ve sürgünün kısmen açık kalması anlamına gelir.




Yukarıdaki resimlerde mermi dikme de diyebileceğimiz “besleme hatası” durumu görülüyor. Sürgünün atım yatağına oturmayan mermiye çarpması ve sıkıştırması kovan veya çekirdekte ezilmelere neden olabilir. Böyle bir durumda o mermi tekrar kullanılmamalıdır
Ateşli silahın bir mermiyi beslememesine neden olabilecek birkaç sebep var:

• Kir: Atım yatağında, atım yatağı rampasında veya sürgüde  birikmiş kir, kartuşun atım yatağı içinde düzgün şekilde oturmasını engelleyebilir.
  
• Hasarlı şarjör: Şarjörde ezikler, şişikler veya hasarlı tırnaklar varsa, mermi atım yatağına yüklenirken hizalanmasını engelleyebilir. Zayıf bir şarjör yayı da beslememe arızasına neden olabilir.
  
• İyi yerleştirilmemiş şarjör: Şarjör iyi durumda olabilir, ancak ateşli silahın içine yeterince itilmemiş olabilir, bu da kartuşların doğru şekilde namluya girmesine engel olabilir.
  
• Hasarlı mermi: Bazen mermide çentikler veya şişlikler olabilir, bu da sürgünün onu doğru şekilde almasını engelleyebilir veya çentikler veya şişlikler nedeniyle namluya sıkı bir şekilde oturmaz.
  
• Sürgünün engellenmesi: Kullanıcı, sürgünün ileri hareket ederken sürgüyü tutar ve hızını engeller. Böyle bir durumda, sürgünün kartuşu namluya doğru yerleştirmek için yeterli hareket enerjisi olmayabilir. Kullanıcı sürgüyü geriye mümkün olduğunca çekmeli ve ardından bırakmalı, irca yayının bir sonraki mermiyi yükleme işini yapmasına izin vermelidir.
  

Çoğu durumda, besleme arızası kolayca düzeltilebilir. Örneğin, bir ateşli silahta biriken kir genellikle kolayca temizlenebilir, doğru takılmamış bir şarjör yerine itilebilir, bozuk mermiler şarjörden çıkarılabilir ve atılabilir vb. Bunlar, ortalama bir kullanıcının kolayca yapabileceği ve hiç de pahalı olmayan işlemlerdir. Diğer durumlarda (örneğin, hasarlı şarjör veya zayıf şarjör yayı), şarjör değiştirilmeli veya tamir için bir silah ustasına gönderilmelidir. Şarjörün değiştirme maliyeti genellikle uygun olduğu durumlarda olur.

"Çıkartma hatası" durumu, sürgü geriye hareket etmesine rağmen boş kovanın atım yatağında kalmasıyla ortaya çıkar. Bu durumda, yeni bir mermi  bazen bu kovanın tabanına zorla itilebilir ve sürgü açık kalırken silah tıkanabilir. Buna "çift besleme" denir. Bu durumda, sorunun çözülmesi biraz zor olabilir.



Yukarıdaki resimde, çıkartma hatası nedeniyle ikinci bir kartuşun namluya "çift besleme" yapması ve sürgünün açık kalması görülmektedir. Şarjör sıkışabilir ve silahtan çıkmayabilir. Bu tür bir tıkanıklık bazen sorunu çözmek için bazı araçlara ihtiyaç duyabilir.

https://youtu.be/sUvCjUz7c5Q Çıkartma hatası

Bunun nedenleri arasında şunlar bulunur:

• Kir ve korozyon: Çekme hatasının en yaygın nedeni kir veya korozyondur. Çekme tırnağı veya ateşleme odasında birikmiş kir veya korozyon, boş kartuşun düzgün şekilde alınmamasına neden olabilir.
  
• Hasarlı kovan çekme tırnağı: Hasarlı veya bükülmüş bir çekme tırnağı, boş kartuşları düzgün şekilde almayabilir. Zayıf bir çekme tırnağı yayı da bu arızanın oluşmasına neden olabilir.
  
• Kusurlu mermi: Kovan etrafında oluşan hasar nedeniyle, kartuş çekme tırnağından kayabilir ve namluda geride kalabilir. Kartuşta oluşan şişlikler, kartuşun yan yüzeylerinde fazla sürtünmeye neden olarak kartuşun çekme tırnağından kaymasına sebep olabilir.
  

Çıkartma hatası, sorun giderilene kadar silahın ateşlemesini engeller. Bunun düzeltilmesi genellikle çok pahalı değildir, çünkü kiri temizlemek herhangi bir ateşli silahla yapılan standart bir işlemdir. Hasarlı kovan çekme tırnakları ve irca yayları da genellikle uygun fiyatlarla değiştirilebilir, çünkü bu parçalar çoğu ateşli silah için pahalı değillerdir. Kusurlu şarjörler atılabilir ve daha kaliteli şarjörler satın alınabilir.

"Çıkartma Hatası" olarak adlandırılan bir mekanik arızaya benzer bir arıza da "Fırlatma Hatası"dır. Mermi ateşlendikten sonra eski kovan, doğru bir şekilde atım yatağından çıkarılır, ancak bir nedenle atma yuvasından dışarı atılmaz ve silahın içinde kısmen kalır. Bu nedenle, sürgü kapanamaz ve silah tıkanır. Bunun bir türü  (Stovepipe Jam) Soba Borusu sıkışması, diğer bir deyişle kovan dikmedir



Yukarıdaki resimde görüldüğü gibi, boş bir kartuş kabı tabancanın üstündeki dışarı atma yuvasında sıkışmış durumda. Bu bir stovepipe takılması örneğidir. Buna soba bacası takılması denmesinin nedeni, boş kovanın eski moda bir ocak bacasına benzemesidir.

https://youtu.be/GgP1Qp2pmaU Kovan dikme

Fırlatma hataları genellikle yarı otomatik veya tam otomatik silahlarda meydana gelir ve dışarı atma hatası yeni atılan mermi kovanı silahtan düzgün bir şekilde dışarı atılmaz ve kısmen tahliye yuvasında sıkışır. Bu, silahın bir sonraki mermiyi atım yatağına düzgün bir şekilde yükleyemeyeceği ve ateşlemeyeceği anlamına gelir.

Fırlatma hatalarının dört ana nedeni vardır:

• Silahın gevşek tutulması: Silahı yeterince sıkı tutmamak ve geri tepme kuvvetlerine yeterli direnç ve sertlik sunmamak, ateşleme işleminin döngüsünün düzgün bir şekilde tamamlanmamasına neden olabilir ve böylece bir takılma oluşur. Bu genellikle tabancalar kullanıldığında daha sık görülür.
  
• Eski veya kötü mühimmat: Mermi içindeki barut yeterince yaşlanmış olabilir veya mermi yeterince barutla doldurulmamış olabilir. Her iki durumda da yeterli güç üretilmez ve bu nedenle sürgü kısa sürede geri dönüp tamamen dışarı atılmaz.
  
• Kötü dışarı atma mekanizması: Hem sürgünün irca yayı fazla kuvvetli olabilir hem de kovanı dışarı atan dışarı atan tırnak yayı zayıf olabilir. Her iki durumda da sürgü geri hareket eder ve ardından eski kovan atılmadan tekrar ileri itilir ve kapanmaya başlar. Bu nedenle, eski kovan silahtan tamamen çıkmadan önce sıkışır.
  
• Geri dönüş: Kullanılmış kovan dışarı atılır, ancak çıkarken bir şeye çarpar (örneğin mühimmat kayışı, tambur veya dışarı atma yuvasının yanı) ve silahtan çıkması yerine geri dönerek dışarı atma yuvasına takılır. Bazı tüfekler bunlara daha yatkın olabilir, örneğin Vietnam'da SEAL'ler tarafından kullanılan Stoner 63A, sol taraftan beslenen tambur şarjör ile yapılandırıldığında bazen bu sorunu yaşamıştır. Sağ taraftan beslenen bir kutu şarjörle yapılandırıldığında bu sorunu sergilememiştir.
  

Bu bölümde, sürgü ateşlemesi (slamfire) olarak bilinen başka bir ateşli silah arızası türüne göz atacağız. Ateşli silahın ateşleme odasına yeni bir mermi yüklenirken, bazen sürgü mermiyi o kadar güçlü bir şekilde namluya iterek silah kullanıcısı tetiği çekmeden ateşlenebilir. Buna sürgü ateşlemesi  (slamfire) denir.

https://youtu.be/ADGyglYqeoM Slamfire

Sürgü ateşlemesi, genellikle kullanıcının böyle bir durumu beklememesi nedeniyle özellikle tehlikelidir. Bazı silahlarda, kullanıcının parmağı tetikten çekilmiş ve güvenlik önlemi aktifken bile bu durum gerçekleşebilir. Yarı otomatik ve tam otomatik silahlarda, şarjör boşalana kadar ateşlemeye devam edebilir. Sürgü ateşlemesi, kullanıcı için bir sürpriz olarak gerçekleştiği için silah kontrolünü kaybetmesine ve güvenli olmayan bir yöne doğrultmasına neden olabilir.
 
Sürgü ateşlemesi olayları, yaylı ateşleme pimine sahip silahlardan daha çok serbest hareketli ateşleme pimine sahip silahlarda daha sık görülür. Yarı otomatik veya tam otomatik bir silah ateşlendiğinde, horoz yüklenen ilk mermiye çarparak onun patlamasına ve mermiyi namludan itmesine neden olur. Geri tepme kuvvetinin bir kısmı otomatik olarak silahı yeniden yüklemek için kullanılır. Geri tepme kuvveti sürgüyü geriye doğru iter ve geri hareket ederken bir kovan çekme tırnağı yeni ateşlenen mermi kovanını dışarı çeker. Sürgü geriye doğru hareket etmeye devam eder ve bir irca yayını sıkıştırır. Bu sırada çekme tırnağı boş kovanı geriye doğru çeker ve atım portu aracılığıyla dışarı fırlatılır. Bu arada cıvata en geri noktasına hareket eder ve ardından sıkıştırılmış geri dönüş yayı tarafından tekrar itilerek ileri doğru hareket eder. İleriye doğru hareket ederken, sürgü şarjörden yeni bir kartuş alır ve onu ateşleme odasına iterek yerleştirir. Sürgü namluya ulaştığında, ateşleme pimi, ilerlemeye devam eder ve kovan dipliğinde durur. Şimdi eğer ateşleme pimi yayla destekleniyorsa, yay ateşleme iğnesini yavaşlatarak vuruşu yumuşatır. Ancak, ateşleme pimi serbest hareket ediyorsa, durduracak bir şey olmadığı için daha sert bir şekilde kapsüle darbeye neden olabilir. Her iki durumda da (ancak özellikle serbest hareket eden pinler için), ateşleme iğnesinin beklenenden biraz daha sert kartuşun dövülmesine neden olma olasılığı vardır. Bu durum, kullanıcının tetiği çekmeden silahın ateşlenmesine ve ardından döngünün tekrarlanmasına yol açar.
 
Serbest hareket eden ateşleme iğnelerine sahip silahlar askeri silahlarda daha yaygındır, bu nedenle slamfire olaylarının gerçekleşme olasılığı daha yüksektir. Elbette, yaylı ateşleme iğnesine sahip silahların slamfire'a karşı bağışıklık sağladığı anlamına gelmez, çünkü onlarda da bazen bu durum gerçekleşebilir, ancak serbest hareket eden iğnelere sahip olanlardan daha az sıklıkla meydana gelir.
 
Sürgü ateşlemesi gerçekleşme nedenleri genellikle şunlardır:

·      Kir ve korozyon: sürgü ateşleme iğnesi kanalına yeterli miktarda kir girerse, ateşleme iğnesinin sürgüye yapışmasına ve ucunun çıkmasına neden olabilir, bu da ssürgü ateşlemesinin gerçekleşmesine yol açabilir.
·      Aynı durum korozyonun ateşleme iğnesinin sürgüden çıkmasına neden olmasıyla da yaşanabilir.
 
Sürgü ateşlemesi sadece yarı otomatik veya otomatik silahlara ait bir olay değildir. Aşağıdaki videoda da izleyebileceğiniz gibi sürgü hareketli (Bolt Action) silahlarda da görülebilir:

https://youtu.be/N2bRW76B0bo

Bazı mühimmatlar, diğerlerine göre daha hassas kapsül ile üretilir ve ateşlemek için daha az kuvvete ihtiyaç duyar. Bu da sürgü ateşlemesine neden olabilir.

Bu sorunu çözmek için oldukça basit çözümler vardır: İlk çözüm, ateşli silahı temiz tutmak ve kirin ateşleme iğne kanalını tıkamasını önlemektir. İkinci çözüm, daha az hassas kapsüle sahip mermiler kullanmaktır, böylece onları ateşlemek için daha fazla kuvvet gerekmektedir. Bu nedenle askeri mermiler genellikle daha sert kapsüle sahiptir, böylece ateşlemek için daha sert bir horoz veya iğne darbesi gereklidir ve sadece hareketten dolayı ateşleme oluşmaz.

Rus SKS tüfekleri ve Çin Norinko tüfekleri bu konuda kötü sicile sahiptir:

https://youtu.be/xj3QtnUWCwQ

Üçüncü çözüm, sürgü ateşlemesi sorununu en aza indirmek için ateşli silahı tasarımı ile ilgilidir. Örneğin, ateşleme pimi etrafında bir yay bulunabilir, böylece sürgü hızla ileri hareket ettiğinde ateşleme iğnesi yavaşlar. Yay yeterli direnci sağlar, böylece ateşleme pimi hareketten dolayı kapsüle yeterince sert vurmayacak, ancak iğne kapsülün arka tarafına çarptığında mermiyi ateşleyecektir. Dördüncü çözüm, ateşleme iğnesinin mümkün olduğunca hafif olmasını sağlamaktır, böylece hareketten dolayı kapsüle vurup ateşlemek için yeterli kuvveti iletemez.

Kullanıcı hatasından kaynaklanan arızalara da değinmemiz gerekir. Yukarıda da yazdığımız gibi silahın gevşek tutulması kovan kıstırma, dikme sorununa sebep olabilir. Tutuş esnasında başparmağın sürgü salma mandalına basıyor olması, istem dışı sürgü kilitlenmesine, şarjör bitince sürgünün açık kalmamasına neden olur. Şarjörün yuvasına iyi oturtulmaması beslenme sorunu yaratacaktır.

Bundan sonraki bölümde silahta tutukluk sorunlarının ve saydığımız arızaların çözümünü gözden geçirmeye çalışacağız.

[lenduha]

Yukarıda izah edilen nedenlerle tutukluk yapan bir silahta yapılması gerekenler ile ilgili kısa ve örnek bir video:

[ceycey]

Sn Alpago’nun 15-02-2009 tarihli yazısı:

Silahlar ve Tutukluk:

Tutukluk ile İlgili Tanımlar:

-Tutukluk :
Komple silahın veya herhangi bir parçasının hatalı çalışması veya mühimmatın normal çalışmamasıdır. 
Tutukluk, silahın ateş gücünü etkiler. Tutukluk yapan silah emniyete alınır. Tutukluğun nedeni tespit edilir. 
Arızalı silah tamir için gönderilir.

-Kesiklik :
Silahın cephanesinin, hatalı faaliyetinin sebep olduğu bir ateş kesikliğidir. Hatalı faaliyete sebep olan cephane
ayrılır. Yeni cephane ile atışa devam edilir.

-Kendiliğinden ateş alma :
Fişek yatağındaki merminin, namlunun harareti ile ateş almasıdır. Böyle durumlarda hedef kontrolü yapmak 
gerekiyorsa önce silahlar boşaltılır. Daha sonra hedef kontrolü yapılır atışa devam edilir.

-Geç ateş alma :
Hatalı mühimmatın sebep olduğu gecikmedir. Bu durumda 15-20 saniye hedef hattında bekledikten sonra, 
patlamayan mermi dışarı atılıp, ikinci mermi sürülür, atışa devam edilir.

-Ateş almama :
Tetik çekildiği zaman silahın ateşlenmemesidir. Kapak takımı çekilerek fişek atım yatağından çıkarılır. İğne 
kapsüle değmemişse, silah atıştan alınarak iğne değiştirilmek üzere gönderilir. İğne kapsüle temas etmiş ise 
fişek imha edilir yeni fişekle atışa devam edilir.

-Merminin namluda kalması (halkavi) :
Sevk barutunun rutubet ve nemden dolayı bozulması veya az olması nedeniyle, barut gazı basıncının mermi 
çekirdeğini namlu boyunca itememesidir. Dikkat edilmezse namluda kalan mermi çekirdeği silahta hasara 
sebep olur. Atış kesilir, silah boşaltılır, mermi çekirdeği namludan çıkartılarak atışa devam edilir.

-Yerine oturmamış kapak :
Kapak takımının veya mekanizmanın tam olarak öne gitmemesidir. Bu durum tetiğin normal çalışmasına engel olur,
silah ateşleme yapmaz. Kapak takımı geriye çekilerek fişek yatağı ve mermi kontrol edilir. Arıza tespit edilemezse 
silah atıştan alınır tespit için gönderilir.

Tutukluklarda Alınacak Tedbirler:

Tutukluk meydana gelmeden önce alınacak tedbirler :

-Silahın teknik özelliklerini bilmek ve mekanik eğitimini iyi yapmak gerekir.
-Silahlar amacına uygun dikkatli kullanılmalıdır.
-Silahlarda orijinal kendi parçalarını kullanmak gerekir.
-Silahlar günlük bakımı muayene ve kontrolü yapılmalı parça eksiği veya arıza anında tespit edilip giderilmelidir.
-Silahlar teknik açıklamalarına göre kullanılmalı ve bakımları yapılmalıdır.
-Herhangi bir hata arıza meydana geldiğinde hemen bakım kademeleri ile koordine kurulmalıdır.
-Yetkisiz kişilere silahta herhangi bir işlem yaptırılmamalıdır.
-Silahların ayarları sık sık kontrol edilmelidir

Tutukluk Çeşitleri Ve Nedenleri :

Silahtan meydana gelen tutukluklar:

-Yağsız ve paslı olması.
-Hareketli parçalar arasına herhangi bir yabancı madde girmesi.
-Silahın yapımında kullanılan malzeme hatası.
-Parçalarda aşınma, kırılma, gevşeme gibi arızalar (özellikle iğne, tetik tulumba arızaları çok önemlidir.)
-Tırnak arızası (Fişeğin atım yatağına sıkışması)

Fişekten kaynaklanan tutukluklar :

-Kapsül hatası.
-Kovanların ezik, çatlak paslı veya hatalı olması,
-Fabrikasyon hatalar veya muhafazasındaki ihmaller,
-Oynayan çekirdekler

Beslemeden Kaynaklanan Tutukluklar :

-Şarjörün temiz olmaması.
-Gerdel ve yayın arızalı olması.
-Fişeklerin şarjöre iyi yerleştirilmemesi.

Kullanıcı Hatasından Kaynaklanan Tutukluklar :

-Silahın iyice atışa hazırlanmaması veya herhangi bir parçanın yanlış takılması.
-Silahın periyodik bakımlarının muntazam yapılmaması.
-Silahın kötü kullanımı.

Acele Tutukluk Giderme :

-Atış yaparken, tetik çekildiği halde mermi ateşlenmiyorsa tutukluğun nedenlerini araştıracak yeterli zaman
olmadığı hallerde, silaha takılı olan şarjörü değiştirmeden tutuklukların süratle giderilmesi için şarjörün yerine
tam oturmadığı veya kapak takımının tam kapanmadığı düşünülmelidir.
-Atış esnasında (namluya fişek sürülmemesinden) meydana gelen tutukluklarda, atıcı tutukluğu süratle gidermek
 için şarjörü alttan çok sert vurmamalı, şarjörü çıkarıp tekrar yerine oturtmalı veya değiştirmelidir.
-Sürekli olarak el ile alttan çok sert vurularak yerine oturtulan şarjörün çeneleri eğilir ve görev yapmaz duruma gelebilir.

Saygılar.

---

Bu konuyla ilgili önemli iki mesaj yazılmış:

Lupus demiş ki:

En temel tutukluk giderme manevrası, tap-and-rack, şarjör ve sürgü manipülasyonudur. Tabandan sert bir
vuruşla şarjör tekrar yerine sıkıca oturtulur. Bu şekilde şarjör oturma kusurlarından dolayı oluşmuş olabilecek 
kusur giderilir. Müteakiben de, sürgü şarj edilerek, kendi hızıyla salınır ve fişek yatağı boşaltılır, yeni bir fişek 
atım yatağına sürülür. Bu şekilde de, sıkışmış bir kovan veya patlamamış bir fişek tahliye edilir. Bu manevra 
oldukça geniş bir tutukluk nedeni portföyünü kapsadığı için, en temel manevradır.

Aşağıda '' The Box o Truth '' daki amcaların bunu nasıl yaptığını, sürgü üzerindeki çeşitli manivelaların neden 
modern savunma teknik ve taktiklerinde yeri olmadığını, son dönemde bu aparatların eklendiği silahların neden
birer mühendislik harikası olamayacağını da gayet net olarak görüyorsunuz;
Fişek yatağında bir fişek ya da kovan sabit olarak oturup, bunun üzerine yeni bir fişek sürülmesini müteakiben 
meydana gelen tutukluk ise, giderilmesi biraz daha zor olan bir sorundur. Klasik tap-rack manevrası burada işe 
yaramayabilir.

Bu durumda ise ilk yapılması gereken şey önce şarjörün sert bir şekilde çıkarılmasıdır. Bu şekilde şarjör ağzı ve 
atım yatağında sıkışan taze fişek ya şarjöre geri oturacaktır, ya da tamamen kurtulup boşluğa düşecektir.

Şarjörü atış elinize alarak, sürgüyü 2-3 kez sertçe manipüle edin. Bu işlem esnasında, atım yatağındaki fişek 
ya da kovanın daha rahat tahliye edilebilmesi için, silahın hafifçe yana doğru çevrilmesini öneren taktisyenler de 
mevcuttur. Müteakiben de şarjörü yine sertçe yerine oturtarak, tap-rack manevrası yapın. Silahınız tekrar göreve 
hazırdır. Bu durumda eğer yanınızda yedek şarjör varsa bunu kullanıp, diğerini yedek olarak saklamayı öneren 
taktisyenler de mevcuttur.

Eğer bu manevraları bilmeden bir yarı otomatik silah taşıyorsanız, ya silahınızı zaten kullanmaya hiç niyetiniz 
yoktur ve sosyal amaçlı bir süs ya da aksesuar olarak taşıyorsunuzdur, ya da kendinize ve silahınıza, mekaniğin 
ve atıcılığın gerçeklik sınırlarının ötesinde cahilce bir güveniniz var demektir. Ki bu güven bir gün sizi öldürtebilir. 
Çünkü her mekanik alet, mutlaka bir gün bir sorun çıkaracaktır ve ne zaman, nerede, hangi şartlarda olacağını, 
yazgının kalemini elinde tutandan başka hiç kimse bilemez.

Saygılar.

Serdengeçti16 demiş ki:

Silahta tutukluluğa sebebiyet verecek olayların neredeyse hepsi silah sahibinin bakım ve kullanım hatalarından kaynaklanmaktadır.

Bu hataları maddeler halinde yazacak olursak;

1. Şarjöre dolum yapılırken fişeğin şarjör ağzının tam üzerine basılması. Tabanca gibi kısa namlulu silahlarda şarjöre dolum yapılırken fişeğin tabla kısmı önce şarjör ağzındaki açıklığa verilmeli daha sonra basılmalıdır.

2. Bakım sonucu parçaların aşırı yağlanması, özellikle fişek rampası ve gerdelin üzerine yağ dökülmemelidir.

3. Bakım esnasında tırnağın temizlenmemesi, barutun tırnak üzerindeki yağla birleşmesi sonucu tırnaktaki yağın çamurlaşmasına bağlı olarak dikme diye tabir ettiğimiz boş kovan tahliye sorunlarının yaşanması.

Bunlar basit ama dikkat edilmesi gereken noktalardır. Tabi ki metal yorgunluğuna bağlı olarak her silahta tutukluluk mutlaka yaşanacaktır. Ancak bunu geciktirmek yine bizim elimizdedir.