YİVSİZ TÜFEKTE İTALYAN DOLAYLI DOLUM SİSTEMİ

[Sabri]

Değerli Forumdaşlarım,
 
Sn. ceyecey’in yeni satın aldığı Derya XT-400 serisi özelinde cut-off (Şarjör kesme) mandalının gerekli olup olmadığı ilgili konu başlığında tartışılıyor. Yanlış örneklerimiz nedeniyle herkes kuş saçmasına takıldı. Farz edin ki şarjördeki şevrotinden, tek kurşuna döneceksiniz. Ülkemizdeki yivsiz av tüfeklerinin hemen hemen hepsinde İtalyan tipi dolaylı, dolayısı ile gecikmeli bir dolum sistemi var. Fişek türü değiştirmek nadiren gerekli olsa da bu işlem nasıl yapılacak?
 
Öncelikle şu doğrudan dolum, dolaylı dolum ne demek onu bir açıklamak gerekir. Yarı otomatik tüfekler piyasaya çıkmadan önce, kırma tüfeklerde, tüfeği açıp fişek boşaltma, yükleme, değiştirme yapılıyordu. John Moses Browning’in icadı hareketli namlulu, ataletle çalışan Browning Auto-5 da, tüp şarjöre yüklediğiniz fişekler, sürgü kurularak, bıraktığınızda fişek doğrudan atım yatağına taşınıyordu. Aşağıdaki videoda bunu izleyebilirsiniz:
 

 
Araya farklı fişek sürmek istediğinizde, Auto-5 da tüp şarjöre konulan son fişek, sürgüyü çekip bırakarak atım yatağına taşınabiliyor. Bu doğrudan dolum tekniği. Atım yatağındaki fişeği ateşlemeden, şarjöre son sürdüğünüz fişek hoop atım yatağında.
 
Videonun devamında Browning Maxus türünde, şarjör borusuna sürülen ilk fişek otomatik olarak doğrudan atım yatağına taşınıyor. Sonrasında fişek türü değiştirmek isterseniz şarjör tüpüne sürülen son fişek, sadece sürgüyü çekip-bırakarak atım yatağına taşınıyor.
 
Aşağıda benim iki farklı tüfekle çektiğim videoda, İtalyan türü dolaylı dolum sistemini izleyebilirsiniz (fişekler boş, atım yatağı boş, namlu güvenli bir istikamettedir).
 


Videoda sürgü açıkken atım yatağına bir fişek konuyor, sonra şarjör tüpüne farklı bir fişek yerleştiriliyor. Sürgü çekilinde atım yatağındaki kullanılmamış fişek atılıyor ancak sürgüyü ne kadar çekip bıraksanız şarjördeki fişek atım yatağına çıkamıyor. Bunun için önce şarjör salma mandalına basıp, şarjördeki fişeği kaşık üzerine alacaksınız, sonra sürgüyü maniple ederek bu fişeği atım yatağına taşıyacaksınız. Dolaylı, dolayısı ile gecikmeli İtalyan dolum sistemi. Ya da namludaki fişeği ateşleyeceksiniz, şarjördeki son yüklediğiniz fişek otomatik atım yatağına taşınacak (gereksiz bir fişek attınız, bu arada). Ya da bir elinizle sürgüyü açık tutarken, diğer fişeği atım yatağına elle yerleştireceksiniz.
 
Üstat Saim Alper Erdem, LinkedIn sitesinde şöyle anlatmış:
 
Otomatik dolumlu yivsiz tüfek üretimimiz, büyük oranda “ltalyan dolum sistemine” adapte olmuştur. İmalatcılarımızın büyük çoğunluğu bunun neden yapıldığı bilincinde değildir.
 
İşin aslı, bu tür tüfeklerin İtalya’da yapılmağa başlandığı geçen asrın ortalarında İtalyan Hükümeti’nin çıkardığı bir hukuki düzenlemeyle ilgilidir. O zamana kadar av tüfeği olarak çifte benzeri silahlardan başkasını bilmeyen, atım yatağını elle doldurunca tüfeği atışa hazır hale, kırılarak fişeği alınca silahı boş ve güvenli hale gelen kullanıcıların başlarına bir kaza gelmemesi, mekanizma hareketiyle hazneden fişek alarak kendinden dolan tüfeğin sahibinin başına iş açmaması için resmî görevliler, ateşleme dışında, otomatik beslemenin mümkün olmaması için, atım yatağına ilk dolumun elle yapılmasını gerektiren tetikleme yapılandırmalarını zorunlu kılmışlardır.
 
Bu şekilde atım yatağına ilk dolumun elle yapıldığı tüfekler büyük miktarlarda ihraç edildiğinde, özellikle Amerika gibi yüksek talep mahallerinde, kullanıcıların alışık olmadıkları bu otomatik dolumu şikayetleri üzerine, Beratta, Benelli gibi kuruluşlar, ilk atım yatağı dolumu için, hazneden kaşık tabir edilen kaldıraç üzerine elle komuta edilen bir mandal veya pimle fişek sevkeden düzenekler yapmak zorunda kalmışlar, bununla dahi çoğu yabancı ülke kullanıcısının alışık olduğu, sadece mekanizma hareketiyle atım yatağına ilk dolumu doğrudan hazneden yapabilen sistemin kolaylık ve hızına erişememişlerdir.
 
İtalyan sistemi, yapılanmasının bir yan etkisi olarak, atım yatağına ilk dolumu hazneden dolaysız olarak yapamadığından, üreticiler bu zafiyeti sanki “atım yatağındaki doluyu her elle boşaltmada haznedekilerinden ayrı özellikte başka biriyle değiştirme” imkanı verebilen “Otomatik şarjörden besleme kesici devre” şeklinde lanse etmişlerdir.
 
Aslında, geriye çekilmiş mekanizmayı bir elle orada tutup diğer elle fişek arayıp atım yatağı veya kaşık üzerine sürerek söylenen işlemi yapmak mümkünse de, bunun her boşaltma uygulanmasına cari olamayacağı, iki elin meşguliyetiyle atıcıya vakit kaybettireceği, korku, heyecan ortamında fazladan risk nedeni olacağı aşikardır.
 
Yivsiz tüfek yapımcılarımız, yurdumuzda böyle bir hukuki düzenleme olmamasına rağmen neredeyse tamamen adı geçen İtalyan sistemine uyarlanmış durumdadırlar.
Mamafih, söylenen sistemi özellikle zayıf geri getirme yayı kullanma zorunluğu olan “Kinetik” sistemde değiştirmek kolay değildir. Zira, geçen asrın ortalarında Amerika’da patente edilen, süresi dolmuş ve anonim olmuş mevcut tek genel yapılanma, mekanizma ile sürekli sürtünme halinde olan bir düzenek olup bunun zayıf irca yaylı dolum mekanizmalarına tatbiki zordur.
 
Ancak anlaşılan o ki, doğrudan dolum sistemleri hala patent koruması altında. Patent koruması bitinceye kadar, bizim üretici dolaylı dolum sistemine devam etmek zorunda.
 
Bu arada Derya’nın XT-400 serisinde “şarjör kesme mandalı” kullanmasını çok de eleştirmemek lazım. İstemezseniz kullanmazsınız. Ayrıca fazla mal göz çıkartmaz 
 
Saygılar

[Shepherd]

Benimde uzun zamandır merak ettiğim ve araştırmak istediğim bir konuydu.
Hangi akla hizmet böyle bir şeyi yapmış Italienler bilmiyorum. Silah tasarımlarını seviyorum ama mekanik işinden uzak durmaları gerekiyor.
Ben mekanizma salma mandali vasitasiyla fisegi yüklüyorum sonra atım yatağına fişek koyup mekanizmayi düşürdükten sonra kaşığa basıyorum. Yazarken kafam karıştı. Gecenin bir vakti azılıyı beklerken ne yapacağim bilmiyorum.
Bu Italyanlarin emniyet mandalları da bir değişik tetik korkulugunun yanına oluyor genelde, bos zamanımda bakarken bile kafam karışıyor savunma ve av da ne yapacağımı bilmiyorum. Kabzenin üstünü neden tercih etmediķlerini anlamıyorum.

[Sabri]

Hangi akla hizmet böyle bir şeyi yapmış Italienler bilmiyorum. Silah tasarımlarını seviyorum ama mekanik işinden uzak durmaları gerekiyor.

Bu Italyanlarin emniyet mandalları da bir değişik tetik korkulugunun yanına oluyor genelde, 

Sayın Shepherd,

Yazımın içeriğinde var. Mekaniğin içine hukuk karışınca böyle dolaylı bir durum ortaya çıkmış, kaza olmasın diye...

İtalyanlar mekanik işinden uzak dursun demişsiniz ama adamlar tasarım ve mekanikte çok iyiler. Bir motosiklet firması olan Benelli dünyanın en iyi av tüfeklerini yapıyor. Yivsizin şahı M4 onların tasarımı ve imalatı. Dünyada bir çok otomotiv firması tasarımlarını İtalyanlara yaptırıyor. Mazeratti, Ferrari, Lamborgini gibi mekanik teknoloji harikaları İtalyan işi. 

Emniyet mandalının tetik korkuluğu üzerinde oluşu, ulaşım kolaylığı ve pratiklik. Tetik sistemi yivsizlerde bir blok olarak yapıldığı için teknik kolaylık ve yivsizlerin neredeyse %90 ında emniyet tetik civarı.

Saygılar

[blacksea]

Aşağıda benim iki farklı tüfekle çektiğim videoda, İtalyan türü dolaylı dolum sistemini izleyebilirsiniz (fişekler boş, atım yatağı boş, namlu güvenli bir istikamettedir).

Mevzunun İtalyan hukuku ile ilgili olması çok enteresan bir bilgiymiş. Öğrenmenin sonu yok. Elinize, emeğinize sağlık Sn Sabri.  

20 yıl önce Benelli Raffaello tüfeğim varken bunu düşünmüştüm ama üzerinde de durmamıştım herhalde. Neden sürgüyü çektiğimizde atım yatağını dolduramıyoruzda öncesinde bir butona basmamız gerekiyor diye.

[Shepherd]

Efendim emniyet mandalının tetik korkuluğunun yanında ve basmalı olmasının dez avantajları; haliyle oldukca küçük ve tüfek nisan görüşü dışında savunma da oldukca kafa karıştırıcı. Emniyetin aktif olarak kullanıldığı sürek avlarında emniyeti aktif etmek için diğer elimizi kullanmak zorunda kalıyoruz bu da hem pratik değil hemde kafa karıştırıcı. Tüfekle atış yapmak zaten stresli bir iş bir de üstüne kafa karıştırıcı kullanissiz sistemler olunca işin içinden çıkılmıyor.
Kabza üstü Mossberglerde olduğu gibi emniyet mandalı atis görüşü içinde olsa bu tip bir sıkıntı da olmaz.
Italyanların av/combat kullanım için tasarlayip aramagan ettikleri pek model var. Ama işin içine dolum sistemi ve emniyet mandali gibi tüfeğin onemli mekanik bileşenlerinde maalesef iyi değiller. Yazinizdan anladığım kadariyla silah kültürleri Amerikalilardan oldukça geride bu da mekaniğini etkiliyor. Bu gün Cift namlulu pozeler bu kadar seviliyorsa(ozel yapım kaliteli tufekler haric) bunun önemli bir sebebi de Italyan dolum.sisteminin kullanissiz ve gereksiz olmasindan kaynaklı desem sanırım fazla ileri gitmem.

[Sabri]

Efendim emniyet mandalının tetik korkuluğunun yanında ve basmalı olmasının dez avantajları; haliyle oldukca küçük ve tüfek nisan görüşü dışında savunma da oldukca kafa karıştırıcı. Emniyetin aktif olarak kullanıldığı sürek avlarında emniyeti aktif etmek için diğer elimizi kullanmak zorunda kalıyoruz 

Kabza üstü Mossberglerde olduğu gibi emniyet mandalı atis görüşü içinde olsa bu tip bir sıkıntı da olmaz.

Sayın Shepherd,

Maalesef sizinle aynı görüşleri paylaşamıyorum. Zaten herkes ayni görüşte olsa dünya tek düze, sıkıcı olurdu. Forumun bir amacı da farklı görüşleri dile getirmek.

Sizin önerdiğiniz kabze üstü emniyet (Tang safety) kırma tüfeklerde ve Mossberg yarıotomatik ve pompalılardaki emniyet:



Evet görünüşte kullanışlı ve pratik, hem sağlaklar hem solaklar için kullanım imkanı sunuyor. ANCAK:

• El terli veya ıslak iken kayıyor, ya da sürgüde tozlanma gibi durumlarda, açılmıyor mübarek. Müşkül durumda  açılamadımı, vah ki ne vah...
  
• Tang Safety, tüfekte tulumba (sears), sürgü (bolt) hareketini engelleyerek çalışıyor. Bu bazen güvenlik açısından sıkıntılı
  
• Uzun bir çubuğu ittirdiği için tüfeğin sökülmesi esnasında sıkıntı yaratabiliyor
  
• Üretici açısından üretimi daha maliyetli ve teknik zorluk içeriyor
  
• Günümüzün yarı-otomatik tüfeklerinde artık pek kullanılmıyor
  

Tetik korkuluğundaki buton şeklindeki emniyet, doğrudan tetiği kilitleyerek sağlam bir güvenilirlik sağlıyor. Hem niye iki elinizi kullanmak zorunda kaldığınızı anlayamadım. Tek elle kolayca maniple edilebiliyor. Sizin için iki farklı tüfeğimle bir video hazırladım:



Emniyet tek elle kapatılıp, tetik parmağı ile kolayca devre dışı bırakılıyor, hemen tetiği çekebiliyorsunuz. Parmak ucu için boyutu çok da önemli değil.

Silahınızı iyi tanırsanız, bakmadan çalıştırmak mümkün. Zaten gözünüzde tüfekte değil, hedefte olmalı...

Saygılar

[Shepherd]

Ben bir meraklı olarak kendi tüfek kullanım bilgilerime binanen bir yorum yaptım.
Sizde zahmet edip teknik ve detayli bir biçimde açıkladınız. Sayenizde yeni bir şeyler öğrendim.
Saygılarımla.

[emre16]

Sn. Sabri bey, öncelikle değerli bilgilerinizi paylaştığınız için çok teşekkürler. Forum da siz değerli ustalarımız sayesinde yeni şeyler öğreniyoruz.

Derya konusunda herkese gına geldimi bilmiyorum ama bana geldi. You tube de; her izlediğim video da atiyorum kuş avındasınız, domuz cıktı bir şey çıktı bu düğme ile saçmayı kapatıp Yedekte ki tek kurşunu kullanım için güzel bir düğme konmuş deniyor. Sanki prompter den okuyorlar gibi. Şoksuz Taktik tüfek alan adam  tek kurşun atar, kuş avına da gitmez. Biri de demiyor ki taktik atıştasınız sonuçta kırsal a gidiyorsunuz yaz aylarında yılan olur çiyan olur. Tek kurşunu kapatır, saçmayı takar hefi vurursunuz. Yoksa kapasitesi 6 fişek zaten. Çıkartmak saatler sürmeyecek. Kurma kolunu çekersiniz çıkartırsınız tüm kurşunları, yere düşer sonra yerden alınabilir. Taktik atışa müsait bir alandayız ya sonuçta alınır yani.
Sonra ne istiyorsan tak. Pedalli trap makinesi misal 30-40 metre ileri atiyor. Xt ile tak saçmayı trap at tabi şerit namlu kullanır gibi atabiliyorsan, aticilik yeteneğine kalmış. Ermox xa4 le kuş avına giden var ama şoklu ve ona göre fişek seçip yakın kuş avına gider en fazla. Tabi agir tufekle gitmek biraz angarya oluyor. Aluminyum govde 61 namlu poze var iken.  Yoksa bu düğme her tüfekte olsun, fazladan mal göz çıkarmaz problem yok.