Kısa geri tepme sistemi ve kilit çeşitleri

[blacksea]

YARIM OTOMATİK TABANCALARDA 2 AYRI ÇALIŞMA ÇEŞİDİ
ve
KISA GERİ TEPME KİLİT ÇEŞİTLERİ:
 
Yarım otomatik tabancaların çalışma sistemi her ne kadar pek çok alt türü olsa da genel olarak ikiye ayrılmakta:
-Düz veya basit geri tepmeli (Blowback) sistem: Kilit yok. Genel olarak kısa 9, 7.65 ve daha düşük güçlü tabancalarda kullanılır.
-Kısa geri tepmeli kilitli sürgü (Short recoil operated locked breech) sistemi: Kilit var. Genel olarak 9x19 ve daha güçlü tabancalarda kullanılır.
 
Her iki sistemde çalışan tabancalar fizik kanunlarına dayanır: Her eylem için eşit ve zıt bir tepki vardır. Bir tabanca ateşlendiğinde, barutun yanması ile oluşan gaz basıncı namludan en az dirençli yolu izleyerek çekirdeği dışarı çıkartır. Mermiyi iten aynı enerji, tabancayı da geriye kullanıcının eline doğru iter (geri tepme). Çekirdek namludan çıkmaya çalışırken aynı zamanda sürgü geriye gitmeye çalışır.
 

 
 9x19 ve ÜSTÜ YARIM OTOMATİK TABANCALARDA NEDEN KİLİT BULUNUR:
Tabancada mermi ateşlendiğinde barut hızla yanar ve çok yüksek basınç oluşur. Bu durumda genişleyen ve çekirdeği atım yatağından namluya doğru iten yüksek basınçlı bir gaz cebi oluşur. Yüksek basınçlı gazın çekirdek namluyu terk edene kadar namlunun içinde tutulması yani sürgünün açılmaması gerekir. Şayet sürgü ilk patlama anındaki yüksek basınçta 1-2 mm dahi geri gelse, atım yatağının içinde etrafındaki metal tarafından sağlanan desteğini kaybeden ve açığa çıkan kovan yırtılabilir, patlayabilir, atıcıyı ciddi şekilde yaralayabilir.
Diğer bir sorun çok büyük bir hızla geri gelip gövdeye çarpacak sürgü nedeniyle silahın ömrü çok kısalacaktır.
Bu nedenlerle kilit yüksek basınçlı gazı namluya hapsederek gazın silaha veya atıcıya zarar verme riski olmadan genişlemesini ve basıncın düşmesini sağlar.
Daha basit ifadeyle; kilit, yarım otomatik bir tabancada mermi ateşlendiğinde, sürgünün namludan ayrılmasını yavaşlatmanın / geciktirmenin bir yoludur.
 


DÜZ VEYA BASİT GERİ TEPMELİ (Blowback) SİSTEM:

 Bu sistemdeki tabancaların sabit namlusu vardır (tabancanın çalışması esnasında namlusu sabittir, sahra sökümü esnasında namlu sökülebilir veya sökülemez olabilir).
Namlu ile sürgü birbirlerine kilitli değildir. Sürgü sadece geri getirme yay basıncı ile yerinde tutulur.

-Mermi ateşlendiğinde namlu içinde oluşan yüksek basınç kovan tarafına doğru basınç uygulayarak sürgüyü geri hareket ettirmeye (açmaya) çalışır. Namludan çıkmaya çalışan çekirdek ise büyük bir sürtünme kuvvetiyle namluyu ileri itmeye çalışmaktadır.
-Çekirdek namludan çıktığında sürtünme kuvveti kaybolur, genişleyen gazın basıncı düşer. Ancak düşen gaz basıncı halen sürgüye tam bir geri hareket yaptıracak yeterliliktedir.
-Sürgü güvenli şekilde açılır ve tabanca boş kovan tahliyesi ve irca yayı marifetiyle yeni mermi beslemesini içeren çevrimini yapar.

Bu sistemde, çekirdek ateşlendiğinde, sürgünün (kilitli olmadığı) namludan ayrılmasındaki (mermi namludan çıkıp gaz basıncı düşene kadar süredeki) gecikme sürgü kütlesinin ataleti ve geri getirme yayının gücü ile sağlanır. Bu nedenle basit geri tepmeli tabancalar, daha ağır bir sürgü ve/veya daha ağır bir geri tepme yayını daha düşük güçlü bir mermi ile eşleştirerek güvenli bir şekilde çalışır.

Walther PPK. Basit geri tepmeli.


Bu tabancalarda sert bir geri irca yayı olması sebebiyle sürgü manipülasyonu daha zor olabilir. Bu tip çalışma sistemindeki tabancaların namlusu sabit olması sebebiyle teorik olarak daha isabetli olduğu var sayılmaktadır.


 
KISA GERİ TEPMELİ KİLİTLİ SÜRGÜ (Short recoil operated locked breech) SİSTEMİ:
 
9x19 ve üstü kalibre mermilere gelince BASİT GERİ TEPME sistemi merminin gücü (basıncı) nedeniyle yetersiz kalır. Bu tip mermiler ile tabancalarda konu sistem kullanılmış olsa çok hantal, ağır, tuğla gibi tabancalar yapılması ve kurulması çok zor olan ağırlıkta geri getirme yayları kullanılması gerekmektedir.
9x19 ve üstü kalibrelerde tabancanın sağlıklı çalışması, atıcıya zarar vermemesi, pratik bir yapıda olması, uzun ömürlü olması için namlu ile sürgünün, atışta gaz basıncı düşene kadar kısa bir süre birbirlerine kilitli kalması gerekir.
(9x19 mermiyi BASİT GERİ TEPME sistemi ile kullanan makineli tabancalar, Sten veya Uzi gibi mevcut. Makinalı tabancalarda ağır sürgüler kullanmak mümkündür, iki elle ve genellikle omuzdan kullanılırlar).
 
CZ 75 B. Kısa geri tepmeli.


KISA GERİ TEPME sisteminde namlu ve sürgü, kilitler açılmadan önce yalnızca kısa bir mesafe birlikte hareket ederler (beraber geri teperler). Bu kısa mesafe birkaç milimetredir.
Günümüz 9x19 ve üstü çaptaki tabancaların hemen tamamında kullanılan bu sistemde, namlu ile sürgü birbirlerine atış esnasında kilitlidirler ve atış sonrasında kısa bir süre kilitli kalırlar.
-Sürgü ve namlu atış öncesi birbirlerine kilitlidirler.
-Atış esnasında namlu içinde oluşan yüksek basınç kovan tarafına doğru basınç uygulayarak sürgüyü geri hareket ettirmeye (açmaya) çalışır. Namludan çıkmaya çalışan çekirdek ise büyük bir sürtünme kuvvetiyle namluyu ileri itmeye çalışmaktadır. Bu esnada namlu ile sürgü birbirine kilitlidir ve beraber kısa bir süre (mesafe) geri teperler.
-Merminin namluyu terk etmesi ile hem ileri yönlü sürtünme kuvveti ortadan kalkar hem de gaz basıncı düşer. Bu durumda halen namlu içinde kalmış olan gaz basıncı kovan yönünde sürgü + namluyu ittirebilecek ve sürgüye tam bir geri hareket yaptıracak yeterliliktedir.
-Geri hareketine sürgüye kilitli olarak başlamış olan namlu (Browning kilit sisteminde) namlu altındaki çıkıntıların gövdedeki karşılığı tarafından aşağıya yönlendirilir. Bu şekilde düşey yönde hareket eden namlu (aşağıya yönlendirilerek) sürgüdeki kilit kamı veya kilit yüzeyinden kurtulur, böylece kilit açılır. Namlu gövdedeki yerine ‘eğilerek’ hareketi sonlanır.
-Açılan kilit sayesinde namludan ayrılan sürgü hareketine devam eder ve tabanca boş kovan tahliye ve irca yayı marifetiyle yeni mermi beslemesini içeren çevrimini yapar
-Çevrimin sonunda yani ileri hareketin son kısmında sürgü namluyu tabancadaki yerine iter ve namluya kilitlenir.



Bu sistemdeki kilit geri tepme darbesini daha uzun bir süreye yayar. Bu nedenle hissedilen geri tepme bu sistemde daha azdır.



NOT:
Kısa geri tepme kilitli sistem olduğu gibi UZUN GERİ TEPME KİLİTLİ sistem çeşidi de vardır ancak bu sistem genellikle av tüfeklerinde kullanılır. Bu sistemde namlu ile sürgü tamamen geri gidene kadar birbirlerine kilitli kalırlar. Namlu ve sürgünün ayrı geri getirme yayları olup, boş kovan tahliyesinden sonra önce namlu sonra da yeni mermiyi besleyen sürgü kapanır.



KISA GERİ TEPMELİ KİLİTLİ SÜRGÜ (Short recoil operated locked breech) sisteminde kullanılan NAMLU KİLİTLERİNİN çeşitleri mevcut olup başlıcaları şunlardır:

Browning tipi kilit: Namlu düşey hareket yaparak kilit kamlarını açar (Colt 1911, BHP, CZ 75)



Kilitleme yüzeyleri yüksek basınç altında olduğundan yağ veya uygun gresle iyi yağlanmış tutulması, bu parçalardaki aşınmayı azaltır.



Geliştirilmiş Browning tipi kilit: Namlu düşey hareket yaparak atım penceresinin ön tarafındaki kilit yüzeyini açar (Glock, SS vs günümüzdeki tabancaların büyük çoğunluğu)



Kilit yüzeylerindeki birleşim yerlerinin açıları tam olarak 90 derece değil, hafif eğimli. Bunun nedeni kilidin daha kolay açılıp, kapanması.



Ayrı kilit bloğu: Namlu düşey hareket yapmaz. Namludan ayrı bir parça olan kilit bloğu düşey hareket yapar. (Walther P38 - Beretta 92)



Döner namlulu kilitleme: Namlu kendi ekseni etrafında dönerek kilitleri açar (Beretta PX4, Stoeger Cougar).


Mafsallı (toggle) kilitleme: Yapımı zor ve maliyetli olması nedeniyle günümüzde kullanılmamaktadır (Luger P08).



Saygılar.
blacksea

[ceycey]

Sn.blacksea çok yararlı bir yazı olmuş. Ellerinize ve emeğinize sağlık.
Dünyada kullanılan 2 sistem ve günümüzde kullanılan kısa geri tepme
kilit sistemi çeşitleriyle birlikte ayrıntılı olarak anlatılmış.Sorulabilecek
bir çok sorunun cevabı da verilmiş. Konuyu sabitliyorum.

[Ahmet Efe]

Süper bir içerik olmuş, çok teşekkürler. Emeğinizze sağlık.

[Köstenceli35]

Kendi sahip olduğum Cougar'imi her ateslediğimde ve tabancayı her söktüğümde, bu döner namlu sisteminin nasıl bu kadar kusursuz nasıl çalıştığına her defasında hem hayret ediyorum hem de hayran oluyorum. Gövdeye yapılmış bir atım rampası namluya da yapılmış olan kısmıyla her ateslemede kusursuzca birleşip hatasız bir fişek beslemesi sunarken, kovan tahliyesini de aynı dogrulukla kusursuzca yapıyor.En enteresan tarafı da namlu kam yatağı kilit takozu üzerine tamamen sürtünerek değil micro iki set üzerine temas ederek sistemi çok sıhhatli çalıştırıyor. Açıkçası bu sistemi tasarlayıp kusursuzca işleten BERETTA mühendisinin kim olduğunu çok merak ettim.

[turkmenoglu]

Sn Blacksea;

Çok güzel bir paylaşım olmuş. Saygılarımla

[AliGalip]

Emeğinize sağlık, çok değerli bir paylaşım oldu.