FN / Browning Tarihi

[alpSaral]

Biraz uzun olacak, ancak ilgiliyseniz gerçekten size bir şeyler katacağına inandığım bir konu olacak. Elbette wikipedia gibi mecralarda bulabileceğiniz bilgileri değil, genelde ortada olmayan bilgileri sunmaya çalışacağım. Bunun dışında genel bilinir konuları da düzenli bir şekilde sunmayı amaçlıyorum.

Öncelikle burada yazacağım bilgiler konuyla ilgili "birincil" yabancı kaynaklardan, kataloglardan ve kısıtlı sayıda yerli kaynaklardan derlenmiş doğruluğu olan bilgilerdir.

---

Fabrique Nationale

Eski Browning tabancaların tamamının sürgüsünün sol tarafında yer alan "Fabrique Nationale D'Armes De Guerre" ibaresindeki Fabrique National'in kısaltılmış hali. Şirket bugün resmi olarak FN ve FNH markalarını hatta model isimlerinde bile kullanmaktadır.

Fabrique Nationale D'Armes De Guerre Fransızca ibaresi "Milli Savaş Silahları Fabrikası" şeklinde çevrilebiliyor.

1889 yılında, Belçika hükümeti sipariş ettiği 150.000 Mauser tüfeğin üretilmesi için, ülkedeki tüm silah ustalarını, hatta başka bazı konulardaki ustaları da Belçika'nın, Liege şehrinin Herstal kasabasında toplayarak mühendislik ve ekipman desteği sağlayarak düzgün bir fabrika kurmaya çalıştılar. Bu fabrika Bisiklet, Motorsiklet, Otomobil Parçaları ve tabi çeşitli silahlar üretmenin yanında, 1970'li yılların başında Belçika ve Hollanda hava kuvvetleri için üretilen F-16 savaş uçaklarının motorları dahi üretmiştir.

Aslında bizim doğu karadeniz silah projesi, buradan esinlenmiş gibi durmakta (şahsi yorumumdur, dönemin Türk hükümeti FN Herstal ile bakan düzeyinde üretimin Türkiye'ye gelmesi için birden fazla kez görüşmeler yaptığı basına yansımıştır).

FN Osmanlı zamanında Tuğralı Browning dediğimiz tabanca ile 1910'larda resmi olarak ülkemize girmiş gibi görünse de, bu tarihten daha önce Padişah 2.Abdülhamit'e bir kaç kez tüfek sunumunda bulunmuşlardır. Bu belgeler T.C. Osmanlı Arşivinde erişilebilir durumdadır.

FN bugün hala Five-SeveN, P-90 gibi standart belirleyici silahlarla hafif silah pazarının askeri kanadında çok önemli yere sahip bir firmadır. Browning ve Winchester markalarını da bünyesine katmıştır.

FN tesislerinde bir zamanlar mühimmatta üretiliyordu. Toplam çalışan sayısının bir dönem için 16.000'i bulduğu ifade ediliyor. Bu nedenle üretim tesislerinin kuruluşu, devasa bir fabrikalar kompleksinden oluşmaktadır.

1940 yılında Belçika, Almanya tarafından işgal edilince tüm stratejik tesisler gibi FN Herstal'de işgal birlikleri tarafından ele geçirildi.

Her ne kadar FN'in yönetim ve ana mühendis/dizaynır kadrosu kaçırabildikleri tüm proje dosyaları ve evraklarla gitmişlerse de, pek çok tamamlanmış silah, üretime hazır parça, çalışanlarıyla eksiksiz bir fabrika buldular.

Hatta Türkiye'nin ordu subayları için sipariş verdiği üretilmiş FN Model 1910 tabancalar Almanların eline geçti.

FN Alman işgali altında bu şekilde üretimini sürdürmeye devam etti. O zamana dek ürettikleri her model silah işgal altında da üretilmeye devam edildi, ancak tabi müşteriler değişmişti.

Bu silahlara proof mark olarak bir nazi kartalı vuruldu ve seri numaraları değiştirildi. Ayrıca model isimleri de bir kod (mesela FN Model 1922 tabancayı WaA 140 olarak isimlendirdiler)

Elbette bu işgal dönemi 1945'e dek sürdü. Geri çekilen Almanlar üretim hatlarının olduğu kısımları savaş uçaklarıyla bombaladılar. Geriye adeta bir enkaz kalmıştı.

FN buradan kendisini toparladı ve günümüze dek geldi.

FN Herstal Liege tesislerinin girişi, günümüz


İdari binalar günümüz. Tesis, kendi içinde sokak formasyonuna sahiptir.


1960'ların başında Tesisin havadan fotoğrafı, kullanım kılavuzu ve kataloglarda bu resim kullanılmıştır. Fabrika olarak gördüğünüz bütün yapı FN Herstal'dir

---

John Moses Browning
Yahya Musa Esmerce, üstad JMB'nin ismi de sanırım bu şekilde çevrilebilir. 

JMB ABD'nin Utah eyaletinde Mormon tarikatına mensup bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi silah üretimi ve tamir bakım işleriyle uğraşmaktaydı. Elma ağaçtan çok uzağa düşmeyecek JMB'de aile işinde devam edecekti.

JMB kesinlikle geçtiğimiz yüzyılın silah dehası olan kişiydi. JMB'in özellikle tasarladığı tabancalarda en büyük özelliği çok karmaşık mekanik sistemler yerine çok daha basit mekanik sistemler tasarlaması ve ortaya koyduğu ürünlerin mekanik işlerlik açısından neredeyse sorunsuz çalışır olmasıydı. Kendisinin hemen hemen başarısız hiç bir projesi olmadığı gibi.

Bir gün arazide ürettikleri süperpoze av tüfeğini denerlerken atıcıyı uzaktan izleyen JMB, her mermi atışında atıcının ve doğal olarak tüfeğin ön tarafında bulunan çalıların uçuştuğunu görünce namlu ağzında oluşan bu enerjinin boşa gittiğini, mutlaka değerlendirilebileceğini düşünmeye başlamış ve bu düşüncenin sonucunda önce kinetik, ardından gazlı sisteme evrilecek olan günümüz yarı otomatik ve tam otomatik tüfek mekanizmalarını ortaya çıkarmıştır.

Hafif silahlarda kuantum sıçraması o gün o test atışı sırasında oldu. Bu fikir önce Browning Auto-5 tüfeğinin mekanizmasını ortaya koydu, ardından daha da gelişerek Browning M2 tam otomatik makineli tüfeğine dönüştü.

JMB, Winchester ve Colt gibi firmalara dışarıdan iş yapan, hatta tasarlayıp onlara satan bağımsız bir firma durumunda idi.

Mauser firmasının başarısız denebilecek C-93'ün ardından nispeten başarılı C-96 modeli ile birlikte tabanca piyasaları da hareketlenmişti. C-96'nın daha da gelişebileceğini anlayan Almanlar ileride Luger'e yöneleceklerdi. İşte tam bu sırada, C-96 piyasa çıktıktan hemen sonra FN Amerika'da meşhur olan JMB ile temasa geçti.

Böylelikle ülkemizde "yassı belçika" olarak bilinen tabancanın ilk varyantı olan "FN M1899" ortaya çıktı. Hemen sonraki yıl "FN M1900" ile bildiğimiz haline gelen bu tabanca çok ilgi gördü.

O güne dek, bir tabancanın üst kısmının hareketli oluşu "slide, kapak" kabzasından takılıp çıkartılabilen bir kutu ile beslenmesi "şarjör" gibi kavramlar ilk kez bu silahta ortaya çıktı. Bugün hala modern tabancalar bu tasarım şeklini kullanmaktadır. 

JMB diğer ticari ortaklıkları nedeniyle FN ve Colt firmalarıyla kabaca şöyle bir anlaşma yaptı. JMB gelen taleplere (veya talep gelmeden de) kendi ürettiği tasarımları/prototipleri her iki firmaya da satabilecekti. Her iki firma istediği modelleri kendi marka ve model ismiyle satabilecekti. Ancak Colt firması sadece Kuzey Amerika ve Pasifik'te ki bazı bölgelerde çalışabilecekken, dünyanın geri kalanına tedariki FN firması yapacaktı. Bu nedenle Colt ve FN'in pek çok ortak modeli bulunmaktadır. Yine bu lisans anlaşmaları gereği Browning FN tabancaları üzerine kendi patent bağlılığını koydurmuştur ve FN ile Colt'a göre çok daha yakın çalışmıştır. Hatta FN Herstal fabrikasında kendine ait özel bir atölyesi bile bulunmaktaydı. JMB çok iyi bir mühendisliğin yanında iyi bir silah ustasıydı kendi çizimlerinin prototiplerini yine kendisi üretmiştir.

1926 yılında Herstal'da ki fabrikada atölyesinde çalışırken hayata gözlerini yummuştur.

Bay Browning'in o gün için devrim niteliğinde olan meşhur A5 Yarı otomatik av tüfeğiyle fotoğrafı


Bay Browning'in imza tasarımlarından 50 kalibre M2 makineli tüfeğiyle. Bu silah yakın tarihe dek pek çok modern ordunun envanterinde bulunmaktaydı.

---

Dieudonné Saive
JMB Herstal'da ki fabrikada genç bir mühendisle tanışmıştır. Bu genç çalışmalarında JMB'e yardımcı olduğu gibi öldükten sonra FN ve Browning'i adeta sırtlayacak ve pek çok yeniliğe imza atacaktı. Adeta JMB'den el alan bu genç adam Mauser'in C-96'nın şarjöründe tam double-stack olmayan fişeklerin aşağı yukarı yönlü olarak sıkıştırıldığı tasarımı değiştirerek bilinen ilk tam double-stack yani çift sıralı şarjörü başarıyla tasarlayacaktı. Bu çalışmalara hafif makineli tüfekler için kafa yorarak başlamış olan gencin çabaları dünyanın ilk çift sıra şarjörlü tabancası olan (ileride silahın tasarımını kendisinin tamamlayacağı) FN Grand Rendement'te ortaya koyma fırsatı buldu (daha sonra adı Browning Hi-Power olacak) JMB'de hiç bir kibir/ego göstermeden bu kıymetli çalışmalardan faydalandı ve Fransız askeri ihalesinin açtığı tabanca şartnamesine göre tasarımı yapmaya başladılar.

Saive 1926'da ölen JMB'nin ardından BHP'nin tasarımını mekanik işleyişe fazla dokunmadan çok değiştirdi ve seri üretime sokabildi. Aslında bundan önce 1930'ların başında yine JMB'nin M1905 adını alan 6.35 browning tabancasının tasarımını yeniden ele alarak baby browning olarak yeniden yaptı. Zaten küçük olan tabanca daha küçük ve daha kullanışlı hale gelmişti.

Saive daha sonra hafif piyade tüfeklerinin atalarından sayılabilecek ilk başarılı örnek olan FN Fal tüfeğini tasarlayıp ürettirecekti.

Yaşı ilerlemiş bay Saive FN Fal tüfeği proje çiziminin önünde meşhur fotoğrafı.


FN Herstal / Browning ile JMB ve Saive bize sırasıyla şu tabancaları kazandırdı (listeye tüfekleri eklersek içinden çıkamayız, prototiplerde çok fazladır onlara ileride değinmeyi düşünüyorum)


Tablodaki son iki tabanca Dieudonné Saive tarafından diğerleri JMB tarafından bitirilmiş ve üretime sokulmuştur.


Model Adı    Model Yılı    Kalibre
---              ---              ---
FN M1899   1899          7.65 x 17 mm. (bu çap ilk olarak bu tabanca için üretildi)
FN M1900   1900          7.65 x 17 mm.
FN M1903   1903          9 x 20 mm. (bu çap ilk olarak bu tabanca için üretildi)
FN M1905   1906          6.35 x 16 mm. (bu çap ilk olarak bu tabanca için üretildi)
FN M1910   1910          7.65 x 17 mm. | 9 x 17 mm. (bu çap ilk olarak bu tabanca için üretildi)
FN M1922   1922          7.65 x 17 mm. | 9 x 17 mm.
FN Baby B.  1931          6.35 x 16 mm.
FN GP1935  1935          9 x 19 mm.


Başlıktaki silah model tablosu, ilgili silahların detaylarını içeren konu linkleriyle, ve ilgi çekici olacak belgelerle genişleteceğim. Konuyla alakadarsanız yakın takip etmenizde fayda olacaktır.

Saygılarımla.

[blacksea]

Sn alpSaral,

JMB ve D. Saive gibi adamlara saygı duyuyorum. Daha önce yazmıştım, çağın çok ötesindeki tasarımları ve üretimleri yapan bu kişiler insanların at arabasına bindiği zamanlarda yaşamışlar. Günümüzde I7 işlemcili PC, autocad, 5 eksen CNC vs ile neler yaparlardı, kimbilir...

Elinize sağlık, meraklısı için çok güzel konu. Yakın takipteyiz.

Saygılar

[alpSaral]

Almanlar geri çekildikten sonra V1 ve V2 roketleriyle FN üretim tesislerine saldırılarda bulundu.

Aşağıdaki fotoğraf FN'in kendi arşivinden


Belçika Alman işgalina sadece 18 gün direnebildi. Kral III. Leopold 28 Mayıs 1940'ta Alman'lara teslim olunca halkın bir kısmı tarafından bu ihanet olarak kabul edildi ve bir tür işgale direniş başladı.

Yıllar süren bu direniş boyunca direnişçiler FN tesislerinden sürekli silah çaldılar.

Hammadde tedariği durma noktasına geldiği ve müttefikler çok hızlı ilerlediği için Naziler Ağustos 1944'te FN üretimine son verdiler. Almanların ve işbirlikçilerin sonuncusu, 5 Eylül 1944 tarihinde fabrikadan ayrıldı ve ardından yukarıda bahsettiğimiz saldırılar yapıldı.

Sağlam kalan kısımlarda fabrika işçileri karşılıksız olarak, direniş güçlerine silah sağlayabilmek için elde olan malzemeyle üretimlere devam ettiler.