Sn.Harun'un 26.1.2014 tarihli yazısı:
Mermi Yolu ve Menzil Kestirmesi
Mermi yolu ve menzil kestirmesi hakkında kısa bir derleme yaptım. Faydalanacağınızı umarım...
Kötü bir atıcı olmanın dışında, vuruş kaçırmanın en önemli nedeni, hedefin menzilini doğru belirleyememektir. İyi vuruş için, merminin menzil boyunca hareketi atıcı tarafından çok iyi anlaşılmış olmalıdır. Hedef menzilini net olarak bildiğiniz yerlerde mermi yolu etkileri vuruş kaçırmanız için özrünüz olamaz, çünkü büyük ihtimalle ya hesaplama hatası yapmışsınızdır, ya da dürbünü hatalı tıklamışsınızdır. Fakat arazide iş değişir; kısa-orta menzillerdeki atışlarda, hatalı menzil kestirmesi hata oranınızı artırır ancak hala ava ölümcül vuruş yapmanızı sağlayabilir. Daha uzun menzillerde böyle bir hata avı kaçırmanıza neden olur.
Hepimiz mermi yolu düşmesinin ne olduğuna dair genel bilgiye sahibiz. Bir kısmımız bunu çabuk hesaplayacak kadar pratiğe ve bilgiye sahip. Ancak birçoğumuz, artan menzilde mermi düşünün ne kadar büyük olabileceğini tam olarak özümseyebilmiş değiliz. Mühimmat, tüfek ve optik performansının arttığı, buna bağlı olarak daha uzun menzilli atışların yapıldığı günümüzde bu konunun önemi daha da artmaktadır.
Diyelim ki .308Win (7.62x51) tüfeğinizi, 100 metrede sıfırladınız. MKE hazretlerinin istihkak yılınızda en ucuza bulduğu marka .308'in üretici sayfasından balistik tablosunu incelediniz (ya da MKE 7.62x51 aldınız ve Allah Kerim! diyerek kendinize bir tablo çıkardınız). Baktınız ki çekirdeğin 100 metrede düşmesi 4 cm (sorun yok), 200 metrede 13 cm (bu da idare eder) ve 300 metrede 50 cm (hımmm!)... Sorun değil, mermi yolunu biliyorsunuz, dürbünde kaç tık bastıracağınızı veya hold-over metodu kullanıyorsanız artıkılın hangi çizgisine tüfeği kaldıracağınızı biliyorsunuz. Sırtladınız tüfeği ava çıktınız. Dağ keçisini buldunuz, yaklaşık 100 metrede olduğunu kestirdiniz. Ama keçi 150 metredeymiş. Çok sorun değil, çekirdek hesapladığınızdan yaklaşık olarak 4-5 cm aşağı vuracaktır; hala öldürücü bölgeye mermiyi yerleştirdiniz ve avı kaçırmadınız.
Diyelim keçinin 200 metrede olduğunu tahmin ettiniz ama 250 metredeymiş. Hikaye biraz değişti: Mermi yol aldığı ekstra 50 metrede, bu kez 15 cm kadar fazladan düşer. Tam kalbine yerleştirdiğiniz nişan noktanızın vuruşu göğüsün altına gelmiştir. Avı kaçırma riski ile yüzyüzesiniz.
Şimdi biraz daha uzaktaki ava atış yapalım. 250 metrede olduğunu tahmin ettiniz, ama av aslında 300 metrede. Bu ekstra 50 metrede merminiz neredeyse 25 cm fazladan düşecek. Büyük ihtimalle keçinin karın altındaki tüylerden ince bir traş alıp, koşarak uzaklaşmasını seyredeceksiniz.
Eğer memleketimizde ithali yasaklanmış olan lazer menzil ölçeriniz yoksa, 50 metre kestirme hatasını çok kolaylıkla yapabiliriz. Bu masum 50 metrelik hata, 300 metrelerdeki hedeflerde yapıldığında avı kaçırmanıza neden olabilecek bir hatadır. Ne kadar alıştırma yaparsanız yapın, dürbün taksimatını menzil tespitinde ne kadar iyi kullanırsanız kullanın, bilinen büyüklükteki objelerle mukayese imkanınızın olmadığı menzil kestirmelerinde hep bu hata ihtimali olacaktır.
Şimdi biraz balistiğe bakalım:
Gerçek hayatta çekirdek namluyu terk eder etmez düşmeye başlar (lütfen önce yükselir, sonra düşer "geyiğine" inanmayın). Mermi düşmesinin ana faktörü yerçekimi, tali faktörü ise havanın yarattığı dinamik ve parazit sürükleme kuvvetleridir. Hızlı ve aerodinamik olarak verimli çekirdekler daha uzun menzile sahiptir ve menzil boyunca daha az düşerler. Bu nedenle balistik katsayısı (BC) yüksek çekirdeklerin mermi yolu, daha yavaş ve küt burunlu kardeşlerine göre daha az düşme gösterir.
Yukarıda yazdığım gibi, sıklıkla merminin önce yükseldiği, sonra düşmeye başladığı geyiğini duymuşsunuzdur. Aslında mermi namluyu terk ettikten sonra asla yükselmez, bu fiziğe aykırıdır. Gez-arpacık ya da optik nişangahlarla atış yaparken, mermi sıfırlama menziline kadar bir ara atıcının görüş hattının (line of sight) üzerine yükselir. Buna ise atış aksı neden olur. Biraz daha açıklarsak: Nişan aparatları ya da dürbün namlunun belirli bir miktar üzerine yerleşiktir. Sıfırlama menzili ise namlu merkez hattıyla nişan hattının kesiştiği noktadır. Yani bu durumda nişan mekanizması, namluya göre belirli bir açıyla hafif aşağı bakacak şekilde yerleştirilmiştir.
.308 Win mermiyi 100 metrede sıfırladığımız örneğini ele alırsak; mermi, uçuşuna görüş hattının altında başlar. Yaklaşık 50 metrelerde görüş hattını keser ve 75-80 metrede en çok "yükseldiği" noktaya ulaşır; bu nokta kabaca görüş hattının 4 mm üzerindedir. Daha sonra 100 metrede tekrar görüş hattını keser. (Dikkat ederseniz, görüş hattından bahsediyorum, namlu merkez hattından değil.) Eğer aynı tüfeği 200 metreye sıfırlarsak, çekirdek 20-25 metrelerde görüş hattını üzerine çıkacak, 110 metrede görüş hattının 7 cm tepe noktasına ulaşacak ve 200 metrede görüş hattı ile mermi yolu kesişecektir. Bu durum, nişan tertibatının daha yükseğe yerleştirildiği tüfeklerde, yani atış aksı yüksek olanlarda daha belirgindir; fakat nihayetinde mermi hiçbir zaman namlu hattının üzerine çıkmaz, hep düşer? Aşağıda basit bir çizimle daha kolay anlaşılır hale getirmeye çalıştım:
![[Resim: 00000.jpg]](https://i.ibb.co/jGMmBZ8/00000.jpg)
Bir başka ilginç nokta ise; .308 Win tüfeğinizi 100 metreye sıfırlayıp 300 metreye atış yaptığınızda vereceğiniz artıkıl bastırması yaklaşık 50 cm iken, tüfeğinizi 200 metreye sıfırlayıp yine 300 metreye atış yaptığınızda vereceğiniz artıkıl bastırması 30 cm civarında olmasıdır. Her iki sıfırlamanın 250 ve 300 metre arasındaki farkı ise 3 cm; yani 100 metre sıfırlı olan tüfek 250-300m hatasında 22 cm ek düşme yaratırken, 200 metreye sıfırlı olan 19 cm fazladan düşüyor. Bu bizi nereye götürür? Eğer tüfeğinizi daha uzun menzilde sıfırlarsanız, uzun atışlarda yapacağınız menzil kestirme hatalarından daha az etkilenir, "point blank" menzilinizi daha uzağa taşımış olursunuz. (Point blank menzilin Türkçe karşılığını bulamadım; özetle nişan tertibatında düzenleme yapmadan hedefi kabul edilebilecek bir hatayla vurabileceğiniz menzil diyelim.) Tabii bu arada uzun sıfırlama menzilinin de yakın mesafelerdeki vuruş hassasiyetine küçük de olsa olumsuz etkisi olduğunu söylemek gerekir.
Sonuç olarak, özellikle uzayan mesafelerde menzil kestirmesinde yapacağınız hatanın, vuruş noktasına etkisi çok büyüktür. En güzeli, mümkünse lazer menzil ölçer edinin; olmazsa dürbün taksimatı ile ya da dürbünün paralks ayarı ile menzil tespiti üzerinde çalışın; ve (bence hayli ümitsiz bir çaba olmasına karşın) gözle menzil tahmini konusunda kendini geliştirmeye çalışın.
İyi atışlar dilerim,
Sn.Ahmet Özalp’in 20.3.2017 tarihli mesajı:
Sayın Harun'un eğitici yazısını okuduktan sonra, bu ilmeği tekrar canlandırmak istedim. Sayın ilksurfer'ın paylaşımını elimden geldiğince tercüme etmeye çalıştım. Yazı US Marine Deniz Piyadeleri için ve M16 tüfeği baz alınarak hazırlanmış bir rehber niteliğinde. Başında Marine kelimesini Atıcı olarak değiştirebilirim diye düşünmüştüm ancak BZO (Battle Sight Zero) gibi spesifik konulara girince bunun yazının anlamını değiştirebileceğini fark ettim.
Temelde Piyade için olsa da atıcıya faydalı olacağını düşünüyorum. Yanlışlarım varsa affola.
Saygılar
1. GÖZ İLE MENZİL TAHMİNİ
a. Ölçme Birimi Metodu
Atıcı, yerde 100 mt uzunluğu gözünde canlandırır ve hedefle arasındaki mesafenin bu uzunluğun kaç katı olduğunu tahmin eder.
1) Ölçme Birimi Metodunu etkileyen en önemli faktör Görüş, daha doğrusu görünülebilirliktir. Tepe, hendek gibi topografik özellikler yüzünden, atış hattının yerdeki izdüşümünün tamamının görünmediği özellikle uzak mesafelerde, bu metodu kullanmak zorlaşır.
2) Ölçme Birimi Metodunda başarı sürekli eğitim ile mümkündür. Pratik çalışmalarda atıcı, her tahmin ettiği menzili, daha sonra adımlayarak veya aletle ölçerek sağlamasını yapar. Zamanla tecrübe kazanır, ve tahminlerindeki hata payı giderek azalır.
b. Nesnelerin Görünüşü Metodu
Bu Metodu kullanmak için atıcının çeşitli Personel ve Ekipman'ı çok iyi tanıması ve hangi mesafede ne büyüklükte ve ne kadar detaylı göründüğünü bilmesi gerekmektedir. Aıcının hedef ve çevresindeki nesneleri izleyerek yaptığı bu metod, görüş şartlarının elverişliliğine, sis, duman, ve karanlık gibi engellerin olmamasına bağlıdır.
c. Arpacık Metodu (Rifle Front Sight-
Hedefin, Arpacık tarafından kapatılan kısmının büyüklüğü, hedefin uzaklığı konusunda fikir verir. Hedef uzaklaştıkça, Arpacık tarafından kapatılan alan büyür ve hedefin daha büyük kısmını kapatır. Atıcı tüfeğinin arpacığının belli bir uzunlukta nekadar büyüklükte bir alanı kapladığını tecrübe ederek zamanla bir uzaklığa göre bir referans oluşturur ve uzaklığı doğru tahmin edebilir. Ek olarak atıcının odaklanış ve arpacığı görüş şekli de hedefin kapanan kısmının büyüklüğünü etkileyecektir. Bu metodun uygulanışı aşağıdaki genel prensiplere göre yapılır:
1) Rifle Sight nişangahların arpacıkları yaklaşık 300 mt mesafede bir insan gövdesinin enini tamamen kapatırlar. Arpacık hedefin tamamından fazlasını kaplıyorsa hedef 300mt. den uzaktadır ve BZO* yeterince kullanılamadığı için randıman düşer.
2) Hedef'in eni Arpacıktan büyükse, hedef 300 mt. den yakındır ve BZO* mesafe tahmininde kullanılabilir.
Not: BZO yani Battle Sight Zero elevation ve windage ayarları 300 mt.ye göre sıfırlanmış bir piyade tüfeği gez ve arpacık takımı anlamında kullanılmıştır.
d. Görünebilir Detay Metodu
Nesnelerin detaylarının farklı uzaklıklardan nasıl göründüğü atıcıya mesafe konusunda fikir verebilr. Atıcı poligonda 100 mt mesafeden bir personelin ayakta, çöker ve yatay pozisyonlardaki görüntüsünü hafızasına yerleştirir. Giysilerdeki detayların hangi mesafede ne kadar görünür olduklarını karşılaştırır. Bu çalışmayı çeşitli silah ve araçlar için de yaparak, zamanla yabancı bir bölgede, gördüğü tanıdık cisimler vasıtasıyla uzaklığı tahmin eder. Genel prensipler aşağıdki gibidir:
(1) 100 mt. de hedef açık olarak bütün detayları ile görünür ve yüz hatları ayrıt edilebilir.
(2) 200 mt.de hedef açık olarak görünür, yüz detayları belirsizleşmesine rağmen, ten rengi ve ekipman tanımlanabilir.
(3) 300 mt.de hedefin dış çizgileri belirgindir, ten rengi görünür ancak yüz hatları kaybolur.
(4) 400 mt.de hedefin dış çizgileri bellidir, ancak detaylar kaybolur.
(5) 500 mt.de vücut şekli uç noktalarda soluklaşır, gövde ile omuzlar birbirine karışır.
(6) 600 mt.de vücut kama (çok dik üçgen) şekline döner, baş tamamen kaybolur.
e. Ortalama (orig.:Bracketing)
Bu metod hedefin olabileceği en çok ve en az uzaklığın tahmini ve ortalamasının alınması şeklinde uygulanır. Örneğin hedefin en fazla 500 en az 300 mt mesafede olduğunu tahmin eden bir atıcı atışını 400 mt.ye göre yapar.
f. Yarılama (orig.:Halving.)
Bu metod 800 mt.ye kadar mesafe tahmininde kullanılabilir. Atıcı hedef ile arasındaki mesafenin yarısını tahmin eder, bunu 2 ile çarpar. Metodun temeli 400 mt. Mesafeyi algılamanın 800 mt. Yi algılamaktan daha kolay olduğuna dayanır. Ancak yarı mesafenin tahmininde yapılacak yanlışlığın 2'ye katlanacağı unutulmamalı ve dikkatli olunmalıdır.
g. Bileşik Metod
Anlatılan bütün metodların başarıyla uygulanması çeşitli şartlara bağlıdır. Bu yüzden farklı metodların, örneğin 2 ayrı atıcı tarafından uygulanarak karşılaştırılması daha doğru sonuçlar verecektir.
2. MENZİL TAHMİNİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
a. Hedefin yapısı
1) Dış hatları keskin bir hedef, örneğin: çelik miğfer, tüfek, veya araç açık bir günde, dış hatları belirgin olmayan, örneğin kamuflajlı, bir nesneye göre daha yakın görünür.
2) Arka fonla kontrast halindeki bir hedef, arka tonla uyumluu bir hedeften daha yakın görünür.
3) Kısmen görünen bir nesne, aslında olduğundan daha uzakta görünür.
4) Hedef, çevresinde mevcut diğer nesnelerden küçük ise olduğundan uzakta görünecektir.
b. Arazinin Yapısı
1) Yukarı doğru meyilli arazide mesafeler daha kısa görünür.
2) Aşağı doğru meyilli arazilerde mesafeler daha uzun görünür.
3) Hedefle aradaki arazide ölü (yükseltiler yüzünden görüş dışında kalan) alanlar varsa hedefdaha yakın görünecektir.
4) Yumuşak (Kum, Su, Kar) zeminler mesafelerin daha uzun görünmesi illüzyonuna sebep olur.
c. Işık Durumu
1) Hedef ne kadar açık görünüyorsa o kadar yakın algılanır. Duman, Sis, Yağmur, veya görüşü engelleyen benzer şeyler mesafelerin daha uzun görünmesi illüzyonunu oluşturur.
2) Güneşin pozisyonu
Güneş atıcının arkasındaysa, hedef daha net dolayısıyla yakında algılanır. Güneş hedefin arkasındaysa, olduğundan daha uzakta görünecektir.
d. Atış Pozisyonu
Yatarak atışta hedef, ayakta atışa göre daha uzakta görünür.
3. NOKTA HEDEFLER VE ÇABUK NİŞANGAH AYARI (Point targets and Hasty Sight Setting)
a. Nokta hedefler M16A2 piyade tüfeği etkili menzili olan 550 mt.ye kadar olan hedeflerdir. İnsan büyüklüğündeki bir hedef bu mesafeden hassasiyetle vurulabilir.
b. Çabuk Nişan ayarı (Hasty Sight Setting)
BZO Normal şartlarda 300mt.ye göre sıfırlandığı halde, atıcı bundan daha uzaktaki hedeflere de atış yapabilmelidir.
1) Çabuk nişan ayarı gez yüksekliğini ayarlıyarak yapılır. Hedef BZO menzilinin dışındaysa, gez yüksekliği mesafeye göre arttırılır veya azaltılır. Buna göre 200 m.de M16A2 için 8/3-2 , veya M16A4 için 6/3-4 (örneğin kafaya net bir atış için) yapılan ayar da Çabuk Nişan (Hasty Sight Setting) olarak değerlendirilir.
2) M16A2 piyade tüfeği nişangah tasarımı mesafenin 800 mt.ye kadar 100mt.lik aralıklarla ayarlanabilmesini sağlar. M16A4'te ayarlanabilir mesafe 600mt.dir. Bu mesafeler gez üzerindeki ayar vidasında belirtilmiştir.
3)Örneğin, A2'de 8/3, A4'te ise 6/3 olarak yapılmış ayar, hedef uzaklığı 500 mt. Tahmin ediliyorsa ayar vidasını 5 klik çevirerek tekrar ayarlanır. Bu da Hasty Sight Setting olarak adlandırılır.
4. BİLİNMEYEN UZAKLIKTAKİ HEDEFLER İÇİN NİŞAN NOKTASI TEKNİĞİ
Hedef uzaklığı tüfeğin BZO* (Nişangah) sınırının üzerinde ve ayarlama için zaman yoksa, ofset (üst)atış teknikleri uygulanabilir. Nişan Noktası tekniğinde, önceden belirlenmiş noktalar hedefi yatay bölümlere ayırır. Arpacığın üstünün omuz hizasını göstermesi Tek Nokta, kafanın üstünü hizalaması ise Çift Nokta nişanı olarak değerlendirilir. Metodun ana prensipleri şunlardır:
a. Hedefin menzili 300-400 mt. arasında tahmin ediliyorsa, Tek nokta nişanı
b. Menzil 400-500 mt. Arasında ise Çift nokta nişanı alınır.
5. MENZİL TAHMİNİ PRATİK UYGULAMASI
a. Eğitim düzeni
1) Eğitim alanına 500 mt.ye kadar farklı hedefler yerleştirilir. Uzaklıklar tam olarak ölçülür ve öğrencilerin tahminlerini kontrol için kaydedilir.
2) Hedeflerin insan büyüklüğünde olması çalışma ile edinilen bilgileri belirginleştirir.
3) Eğitime gerçeklik katmak için, hedefler tamamen veya kısmen kamufle edilebilir. Hedeflerin yanına konacak silahlar ve ekipman yeni bir bölgede benzer durumlarda mesafe tahmininde yabancılık çekmeden tahmin yapabilmeyi kolaylaştırır.
4) Piyadenin tüfeğinin yanında olması, sürekli çalışarak Arpacık Metodunu öğrenmesini sağlayacaktır.
Not: BZO konusunda detaylı bilgi için : https://robarguns.com/blog/2013/11/24/ba...-it-right/
Mermi Yolu ve Menzil Kestirmesi
Mermi yolu ve menzil kestirmesi hakkında kısa bir derleme yaptım. Faydalanacağınızı umarım...
Kötü bir atıcı olmanın dışında, vuruş kaçırmanın en önemli nedeni, hedefin menzilini doğru belirleyememektir. İyi vuruş için, merminin menzil boyunca hareketi atıcı tarafından çok iyi anlaşılmış olmalıdır. Hedef menzilini net olarak bildiğiniz yerlerde mermi yolu etkileri vuruş kaçırmanız için özrünüz olamaz, çünkü büyük ihtimalle ya hesaplama hatası yapmışsınızdır, ya da dürbünü hatalı tıklamışsınızdır. Fakat arazide iş değişir; kısa-orta menzillerdeki atışlarda, hatalı menzil kestirmesi hata oranınızı artırır ancak hala ava ölümcül vuruş yapmanızı sağlayabilir. Daha uzun menzillerde böyle bir hata avı kaçırmanıza neden olur.
Hepimiz mermi yolu düşmesinin ne olduğuna dair genel bilgiye sahibiz. Bir kısmımız bunu çabuk hesaplayacak kadar pratiğe ve bilgiye sahip. Ancak birçoğumuz, artan menzilde mermi düşünün ne kadar büyük olabileceğini tam olarak özümseyebilmiş değiliz. Mühimmat, tüfek ve optik performansının arttığı, buna bağlı olarak daha uzun menzilli atışların yapıldığı günümüzde bu konunun önemi daha da artmaktadır.
Diyelim ki .308Win (7.62x51) tüfeğinizi, 100 metrede sıfırladınız. MKE hazretlerinin istihkak yılınızda en ucuza bulduğu marka .308'in üretici sayfasından balistik tablosunu incelediniz (ya da MKE 7.62x51 aldınız ve Allah Kerim! diyerek kendinize bir tablo çıkardınız). Baktınız ki çekirdeğin 100 metrede düşmesi 4 cm (sorun yok), 200 metrede 13 cm (bu da idare eder) ve 300 metrede 50 cm (hımmm!)... Sorun değil, mermi yolunu biliyorsunuz, dürbünde kaç tık bastıracağınızı veya hold-over metodu kullanıyorsanız artıkılın hangi çizgisine tüfeği kaldıracağınızı biliyorsunuz. Sırtladınız tüfeği ava çıktınız. Dağ keçisini buldunuz, yaklaşık 100 metrede olduğunu kestirdiniz. Ama keçi 150 metredeymiş. Çok sorun değil, çekirdek hesapladığınızdan yaklaşık olarak 4-5 cm aşağı vuracaktır; hala öldürücü bölgeye mermiyi yerleştirdiniz ve avı kaçırmadınız.
Diyelim keçinin 200 metrede olduğunu tahmin ettiniz ama 250 metredeymiş. Hikaye biraz değişti: Mermi yol aldığı ekstra 50 metrede, bu kez 15 cm kadar fazladan düşer. Tam kalbine yerleştirdiğiniz nişan noktanızın vuruşu göğüsün altına gelmiştir. Avı kaçırma riski ile yüzyüzesiniz.
Şimdi biraz daha uzaktaki ava atış yapalım. 250 metrede olduğunu tahmin ettiniz, ama av aslında 300 metrede. Bu ekstra 50 metrede merminiz neredeyse 25 cm fazladan düşecek. Büyük ihtimalle keçinin karın altındaki tüylerden ince bir traş alıp, koşarak uzaklaşmasını seyredeceksiniz.
Eğer memleketimizde ithali yasaklanmış olan lazer menzil ölçeriniz yoksa, 50 metre kestirme hatasını çok kolaylıkla yapabiliriz. Bu masum 50 metrelik hata, 300 metrelerdeki hedeflerde yapıldığında avı kaçırmanıza neden olabilecek bir hatadır. Ne kadar alıştırma yaparsanız yapın, dürbün taksimatını menzil tespitinde ne kadar iyi kullanırsanız kullanın, bilinen büyüklükteki objelerle mukayese imkanınızın olmadığı menzil kestirmelerinde hep bu hata ihtimali olacaktır.
Şimdi biraz balistiğe bakalım:
Gerçek hayatta çekirdek namluyu terk eder etmez düşmeye başlar (lütfen önce yükselir, sonra düşer "geyiğine" inanmayın). Mermi düşmesinin ana faktörü yerçekimi, tali faktörü ise havanın yarattığı dinamik ve parazit sürükleme kuvvetleridir. Hızlı ve aerodinamik olarak verimli çekirdekler daha uzun menzile sahiptir ve menzil boyunca daha az düşerler. Bu nedenle balistik katsayısı (BC) yüksek çekirdeklerin mermi yolu, daha yavaş ve küt burunlu kardeşlerine göre daha az düşme gösterir.
Yukarıda yazdığım gibi, sıklıkla merminin önce yükseldiği, sonra düşmeye başladığı geyiğini duymuşsunuzdur. Aslında mermi namluyu terk ettikten sonra asla yükselmez, bu fiziğe aykırıdır. Gez-arpacık ya da optik nişangahlarla atış yaparken, mermi sıfırlama menziline kadar bir ara atıcının görüş hattının (line of sight) üzerine yükselir. Buna ise atış aksı neden olur. Biraz daha açıklarsak: Nişan aparatları ya da dürbün namlunun belirli bir miktar üzerine yerleşiktir. Sıfırlama menzili ise namlu merkez hattıyla nişan hattının kesiştiği noktadır. Yani bu durumda nişan mekanizması, namluya göre belirli bir açıyla hafif aşağı bakacak şekilde yerleştirilmiştir.
.308 Win mermiyi 100 metrede sıfırladığımız örneğini ele alırsak; mermi, uçuşuna görüş hattının altında başlar. Yaklaşık 50 metrelerde görüş hattını keser ve 75-80 metrede en çok "yükseldiği" noktaya ulaşır; bu nokta kabaca görüş hattının 4 mm üzerindedir. Daha sonra 100 metrede tekrar görüş hattını keser. (Dikkat ederseniz, görüş hattından bahsediyorum, namlu merkez hattından değil.) Eğer aynı tüfeği 200 metreye sıfırlarsak, çekirdek 20-25 metrelerde görüş hattını üzerine çıkacak, 110 metrede görüş hattının 7 cm tepe noktasına ulaşacak ve 200 metrede görüş hattı ile mermi yolu kesişecektir. Bu durum, nişan tertibatının daha yükseğe yerleştirildiği tüfeklerde, yani atış aksı yüksek olanlarda daha belirgindir; fakat nihayetinde mermi hiçbir zaman namlu hattının üzerine çıkmaz, hep düşer? Aşağıda basit bir çizimle daha kolay anlaşılır hale getirmeye çalıştım:
Bir başka ilginç nokta ise; .308 Win tüfeğinizi 100 metreye sıfırlayıp 300 metreye atış yaptığınızda vereceğiniz artıkıl bastırması yaklaşık 50 cm iken, tüfeğinizi 200 metreye sıfırlayıp yine 300 metreye atış yaptığınızda vereceğiniz artıkıl bastırması 30 cm civarında olmasıdır. Her iki sıfırlamanın 250 ve 300 metre arasındaki farkı ise 3 cm; yani 100 metre sıfırlı olan tüfek 250-300m hatasında 22 cm ek düşme yaratırken, 200 metreye sıfırlı olan 19 cm fazladan düşüyor. Bu bizi nereye götürür? Eğer tüfeğinizi daha uzun menzilde sıfırlarsanız, uzun atışlarda yapacağınız menzil kestirme hatalarından daha az etkilenir, "point blank" menzilinizi daha uzağa taşımış olursunuz. (Point blank menzilin Türkçe karşılığını bulamadım; özetle nişan tertibatında düzenleme yapmadan hedefi kabul edilebilecek bir hatayla vurabileceğiniz menzil diyelim.) Tabii bu arada uzun sıfırlama menzilinin de yakın mesafelerdeki vuruş hassasiyetine küçük de olsa olumsuz etkisi olduğunu söylemek gerekir.
Sonuç olarak, özellikle uzayan mesafelerde menzil kestirmesinde yapacağınız hatanın, vuruş noktasına etkisi çok büyüktür. En güzeli, mümkünse lazer menzil ölçer edinin; olmazsa dürbün taksimatı ile ya da dürbünün paralks ayarı ile menzil tespiti üzerinde çalışın; ve (bence hayli ümitsiz bir çaba olmasına karşın) gözle menzil tahmini konusunda kendini geliştirmeye çalışın.
İyi atışlar dilerim,
Sn.Ahmet Özalp’in 20.3.2017 tarihli mesajı:
Sayın Harun'un eğitici yazısını okuduktan sonra, bu ilmeği tekrar canlandırmak istedim. Sayın ilksurfer'ın paylaşımını elimden geldiğince tercüme etmeye çalıştım. Yazı US Marine Deniz Piyadeleri için ve M16 tüfeği baz alınarak hazırlanmış bir rehber niteliğinde. Başında Marine kelimesini Atıcı olarak değiştirebilirim diye düşünmüştüm ancak BZO (Battle Sight Zero) gibi spesifik konulara girince bunun yazının anlamını değiştirebileceğini fark ettim.
Temelde Piyade için olsa da atıcıya faydalı olacağını düşünüyorum. Yanlışlarım varsa affola.
Saygılar
1. GÖZ İLE MENZİL TAHMİNİ
a. Ölçme Birimi Metodu
Atıcı, yerde 100 mt uzunluğu gözünde canlandırır ve hedefle arasındaki mesafenin bu uzunluğun kaç katı olduğunu tahmin eder.
1) Ölçme Birimi Metodunu etkileyen en önemli faktör Görüş, daha doğrusu görünülebilirliktir. Tepe, hendek gibi topografik özellikler yüzünden, atış hattının yerdeki izdüşümünün tamamının görünmediği özellikle uzak mesafelerde, bu metodu kullanmak zorlaşır.
2) Ölçme Birimi Metodunda başarı sürekli eğitim ile mümkündür. Pratik çalışmalarda atıcı, her tahmin ettiği menzili, daha sonra adımlayarak veya aletle ölçerek sağlamasını yapar. Zamanla tecrübe kazanır, ve tahminlerindeki hata payı giderek azalır.
b. Nesnelerin Görünüşü Metodu
Bu Metodu kullanmak için atıcının çeşitli Personel ve Ekipman'ı çok iyi tanıması ve hangi mesafede ne büyüklükte ve ne kadar detaylı göründüğünü bilmesi gerekmektedir. Aıcının hedef ve çevresindeki nesneleri izleyerek yaptığı bu metod, görüş şartlarının elverişliliğine, sis, duman, ve karanlık gibi engellerin olmamasına bağlıdır.
c. Arpacık Metodu (Rifle Front Sight-
Hedefin, Arpacık tarafından kapatılan kısmının büyüklüğü, hedefin uzaklığı konusunda fikir verir. Hedef uzaklaştıkça, Arpacık tarafından kapatılan alan büyür ve hedefin daha büyük kısmını kapatır. Atıcı tüfeğinin arpacığının belli bir uzunlukta nekadar büyüklükte bir alanı kapladığını tecrübe ederek zamanla bir uzaklığa göre bir referans oluşturur ve uzaklığı doğru tahmin edebilir. Ek olarak atıcının odaklanış ve arpacığı görüş şekli de hedefin kapanan kısmının büyüklüğünü etkileyecektir. Bu metodun uygulanışı aşağıdaki genel prensiplere göre yapılır:
1) Rifle Sight nişangahların arpacıkları yaklaşık 300 mt mesafede bir insan gövdesinin enini tamamen kapatırlar. Arpacık hedefin tamamından fazlasını kaplıyorsa hedef 300mt. den uzaktadır ve BZO* yeterince kullanılamadığı için randıman düşer.
2) Hedef'in eni Arpacıktan büyükse, hedef 300 mt. den yakındır ve BZO* mesafe tahmininde kullanılabilir.
Not: BZO yani Battle Sight Zero elevation ve windage ayarları 300 mt.ye göre sıfırlanmış bir piyade tüfeği gez ve arpacık takımı anlamında kullanılmıştır.
d. Görünebilir Detay Metodu
Nesnelerin detaylarının farklı uzaklıklardan nasıl göründüğü atıcıya mesafe konusunda fikir verebilr. Atıcı poligonda 100 mt mesafeden bir personelin ayakta, çöker ve yatay pozisyonlardaki görüntüsünü hafızasına yerleştirir. Giysilerdeki detayların hangi mesafede ne kadar görünür olduklarını karşılaştırır. Bu çalışmayı çeşitli silah ve araçlar için de yaparak, zamanla yabancı bir bölgede, gördüğü tanıdık cisimler vasıtasıyla uzaklığı tahmin eder. Genel prensipler aşağıdki gibidir:
(1) 100 mt. de hedef açık olarak bütün detayları ile görünür ve yüz hatları ayrıt edilebilir.
(2) 200 mt.de hedef açık olarak görünür, yüz detayları belirsizleşmesine rağmen, ten rengi ve ekipman tanımlanabilir.
(3) 300 mt.de hedefin dış çizgileri belirgindir, ten rengi görünür ancak yüz hatları kaybolur.
(4) 400 mt.de hedefin dış çizgileri bellidir, ancak detaylar kaybolur.
(5) 500 mt.de vücut şekli uç noktalarda soluklaşır, gövde ile omuzlar birbirine karışır.
(6) 600 mt.de vücut kama (çok dik üçgen) şekline döner, baş tamamen kaybolur.
e. Ortalama (orig.:Bracketing)
Bu metod hedefin olabileceği en çok ve en az uzaklığın tahmini ve ortalamasının alınması şeklinde uygulanır. Örneğin hedefin en fazla 500 en az 300 mt mesafede olduğunu tahmin eden bir atıcı atışını 400 mt.ye göre yapar.
f. Yarılama (orig.:Halving.)
Bu metod 800 mt.ye kadar mesafe tahmininde kullanılabilir. Atıcı hedef ile arasındaki mesafenin yarısını tahmin eder, bunu 2 ile çarpar. Metodun temeli 400 mt. Mesafeyi algılamanın 800 mt. Yi algılamaktan daha kolay olduğuna dayanır. Ancak yarı mesafenin tahmininde yapılacak yanlışlığın 2'ye katlanacağı unutulmamalı ve dikkatli olunmalıdır.
g. Bileşik Metod
Anlatılan bütün metodların başarıyla uygulanması çeşitli şartlara bağlıdır. Bu yüzden farklı metodların, örneğin 2 ayrı atıcı tarafından uygulanarak karşılaştırılması daha doğru sonuçlar verecektir.
2. MENZİL TAHMİNİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
a. Hedefin yapısı
1) Dış hatları keskin bir hedef, örneğin: çelik miğfer, tüfek, veya araç açık bir günde, dış hatları belirgin olmayan, örneğin kamuflajlı, bir nesneye göre daha yakın görünür.
2) Arka fonla kontrast halindeki bir hedef, arka tonla uyumluu bir hedeften daha yakın görünür.
3) Kısmen görünen bir nesne, aslında olduğundan daha uzakta görünür.
4) Hedef, çevresinde mevcut diğer nesnelerden küçük ise olduğundan uzakta görünecektir.
b. Arazinin Yapısı
1) Yukarı doğru meyilli arazide mesafeler daha kısa görünür.
2) Aşağı doğru meyilli arazilerde mesafeler daha uzun görünür.
3) Hedefle aradaki arazide ölü (yükseltiler yüzünden görüş dışında kalan) alanlar varsa hedefdaha yakın görünecektir.
4) Yumuşak (Kum, Su, Kar) zeminler mesafelerin daha uzun görünmesi illüzyonuna sebep olur.
c. Işık Durumu
1) Hedef ne kadar açık görünüyorsa o kadar yakın algılanır. Duman, Sis, Yağmur, veya görüşü engelleyen benzer şeyler mesafelerin daha uzun görünmesi illüzyonunu oluşturur.
2) Güneşin pozisyonu
Güneş atıcının arkasındaysa, hedef daha net dolayısıyla yakında algılanır. Güneş hedefin arkasındaysa, olduğundan daha uzakta görünecektir.
d. Atış Pozisyonu
Yatarak atışta hedef, ayakta atışa göre daha uzakta görünür.
3. NOKTA HEDEFLER VE ÇABUK NİŞANGAH AYARI (Point targets and Hasty Sight Setting)
a. Nokta hedefler M16A2 piyade tüfeği etkili menzili olan 550 mt.ye kadar olan hedeflerdir. İnsan büyüklüğündeki bir hedef bu mesafeden hassasiyetle vurulabilir.
b. Çabuk Nişan ayarı (Hasty Sight Setting)
BZO Normal şartlarda 300mt.ye göre sıfırlandığı halde, atıcı bundan daha uzaktaki hedeflere de atış yapabilmelidir.
1) Çabuk nişan ayarı gez yüksekliğini ayarlıyarak yapılır. Hedef BZO menzilinin dışındaysa, gez yüksekliği mesafeye göre arttırılır veya azaltılır. Buna göre 200 m.de M16A2 için 8/3-2 , veya M16A4 için 6/3-4 (örneğin kafaya net bir atış için) yapılan ayar da Çabuk Nişan (Hasty Sight Setting) olarak değerlendirilir.
2) M16A2 piyade tüfeği nişangah tasarımı mesafenin 800 mt.ye kadar 100mt.lik aralıklarla ayarlanabilmesini sağlar. M16A4'te ayarlanabilir mesafe 600mt.dir. Bu mesafeler gez üzerindeki ayar vidasında belirtilmiştir.
3)Örneğin, A2'de 8/3, A4'te ise 6/3 olarak yapılmış ayar, hedef uzaklığı 500 mt. Tahmin ediliyorsa ayar vidasını 5 klik çevirerek tekrar ayarlanır. Bu da Hasty Sight Setting olarak adlandırılır.
4. BİLİNMEYEN UZAKLIKTAKİ HEDEFLER İÇİN NİŞAN NOKTASI TEKNİĞİ
Hedef uzaklığı tüfeğin BZO* (Nişangah) sınırının üzerinde ve ayarlama için zaman yoksa, ofset (üst)atış teknikleri uygulanabilir. Nişan Noktası tekniğinde, önceden belirlenmiş noktalar hedefi yatay bölümlere ayırır. Arpacığın üstünün omuz hizasını göstermesi Tek Nokta, kafanın üstünü hizalaması ise Çift Nokta nişanı olarak değerlendirilir. Metodun ana prensipleri şunlardır:
a. Hedefin menzili 300-400 mt. arasında tahmin ediliyorsa, Tek nokta nişanı
b. Menzil 400-500 mt. Arasında ise Çift nokta nişanı alınır.
5. MENZİL TAHMİNİ PRATİK UYGULAMASI
a. Eğitim düzeni
1) Eğitim alanına 500 mt.ye kadar farklı hedefler yerleştirilir. Uzaklıklar tam olarak ölçülür ve öğrencilerin tahminlerini kontrol için kaydedilir.
2) Hedeflerin insan büyüklüğünde olması çalışma ile edinilen bilgileri belirginleştirir.
3) Eğitime gerçeklik katmak için, hedefler tamamen veya kısmen kamufle edilebilir. Hedeflerin yanına konacak silahlar ve ekipman yeni bir bölgede benzer durumlarda mesafe tahmininde yabancılık çekmeden tahmin yapabilmeyi kolaylaştırır.
4) Piyadenin tüfeğinin yanında olması, sürekli çalışarak Arpacık Metodunu öğrenmesini sağlayacaktır.
Not: BZO konusunda detaylı bilgi için : https://robarguns.com/blog/2013/11/24/ba...-it-right/
![[+]](https://www.tabancatufek.com.tr/images/collapse_collapsed.png)