ATEŞLİ SİLAHLARIN ÇALIŞMA ŞEKİLLERİ
#1
Saim Alper Erdem üstad'tan alıntıdır

I N E R T I A

Geri tepen tüfek içinde yüzer durumda, yani pim, vida ve sair tesbit unsurlarıyla bir yere zaptedilmemiş aksamın yerlerini muhafaza ile adeta ileri giderek ürettikleri iş yapabilme gücünü kilit devrelerini açmakta kullanan ilk yapılanma 1900 yılında İsveç'li Sjögren tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu tüfek önce yivli olarak yapılmış, başarısızlığı üzerine yivsize çevrilerek on bin kadar satılabilmiştir.



Sjögren tüfeği, günümüzün ataletli sisteminin çok benzeridir. Geri tepme enerisini önce bir yayda toplar, ardından onu kapak açma mekanik devrelerine boşaltır. İki safhalıdır ve ilk safhada kazanılan hareket enerjisi, kısmi olarak dağılıp ısı, ses sürtünme gibi kanallara aktarıldığından ikinci safhada azalmış seviyede gerçekleşir.  Sistemin ana zaafiyeti buradan gelmektedir.

Geçen asrın başlarında Mauser, ortalarına doğru Browning ve Winchester tanım olarak "Ataletli" sayılabilecek karma yakmaşımlar sergilemişlerse de başarı hiç birinde yeterli seviyede  olamamıştır.

Sjögren tüfeğini tetkik edip hayran olan bir İtalyan teknisyen, Bruno Civolani, 1968 yılında bir şekilde Benelli kuruluşuna uyarlanan günümüzün ilk "Ataletli Sistem" yivsizlerini yapmıştır.  SL80 serisi olarak adlandırılan bu tüfekler yirmi yıla yakın pazarda kalmış, Winchester patentinde bulunan döner başlıklı kilit yapılanması tekelinin son ermesi ile, tamamen Benelli bünyesinde, Civolani ile ilgisi olmaksızın "Döner Başlıklı" düzene çevrilmişlerdir. Prensip ve çalışma sistemi aynı, "Benelli İnertial Operation" tanımlıdır.

Daha sonraları, "Beretta USA" kurulunca, genel anlamda "Inertia Operation" kavramını Benelli sisteminden ayırmak için 2005 senesinde "Inertia Driven" ticari markası tescil etti.

Inertia Driven çalışma sisteminde, arkada irca, önde zorlu, mekanikteki yay kavramını aşan formuyla kinetik güç toplama birimi arasında sandviç olan yüzer durumdaki "Esas Kapak Taşıyıcı/Bolt Carrier",  geri tepmeyle beriye giden tüm tüfek gövdesi içinde ataletiyle yerinimuhafaza ederek İZAFİ BİÇİMDE ÖNE GİDER ve ezdiği kinetik yay üzerine, kazandığı tüm hareket erenjisini yükler. Bu arada namlu ardını örten kapak ister döner başlık ister düşey salınımlı olsun halen hiç kımıldamadan yerini muhafaza etmektedir. Vaktaki geri tepmesademesi silahın omza vuruşuyla sonlanır, işte o zaman kinetik yay topladığı enerjiyi bir kısmı sürtünmeyle telef olmuş, sese gitmiş, ısıya verilmiş biçimde azalmış seviyede boşalarak kilit açma devrelerine aktarır ve ancak bu safhada namlu arkasını  kapatan bloğu yerinden etme işlemine girişir.

[Resim: inertia.jpeg?w=245]

Görüldüğü gibi süreç iki safhalı ve belli bir yükseklikten bırakılan topun hiç bir zaman aynı seviyeye çıkamıyacağı misalinden hareketle diğer çalışma sistemleri, gazlı ve geri tepmeliye kıyasla daha az güçle cereyan etmektedir. Her tür doluda düzenin çalışmama nedenlerinden en ağırlıklısı budur. Öte taraftan geri tepen tüfek devinimi omza çarparak veya kavranan uzva vurararak sonlandırımazsa silahın arkaya hareketi azalan süratle de olsa devam edeceğinden bu hız bizim mekanizma dediğimiz kapak taşıyıcının öne izafi gidişinde olumsuz etkileşim yapacağından çalışmada aksama yaratabilir.

Bunun yanında,
Uzun Geri Tepmeli ve Uzun Piston Vuruşlu çalışma sistemleri dışında, her ateşli silahta, mekanizmanın kurma, boşaltma işlevlerini veren, geri tepen mekanik aksamın kazandığı moment, yani yönlendirilmiş yük ve namlu içinde kalan gaz basıncıdır. Benelli sistemi de bundan azade değildir.

Böyle olunca ve hafif doluların namlu içinde kalma süresinin diğerlerine göre en kısa olduğu bilindiğine göre...

Kinetik tüfeklerde, çalıştırma gücü yukarıda sözü edildiği gibi eksilmiş olarak yansıdığından ve bunu temin eden enerji toplama biriminin cevap verme süresinde çok hafif doluların kısa namlu içi konukluğu nedeniyle gereken zaman içinde yeterli gaz basıncınamlu içinde kalamıyacağı gerçeğinden... Ataletli sistem tüfeklerin hafif dolularda neden kötü çalışacağı gerçeği daha iyi kavranılmış olacaktır.
Bu nedenlerle...

Geri giden mekanizma grubunu daha az yorma, gücü ve hızını azaltmamak gayesiyle doldurmayı mümkün kılan İRCA yayları nisbeten zayıf kuvvette seçilir. Hafif silkelemeler, yere vurmalarla açılan, aynı zamanda yerine tam gelemeyen kapak takımı vukuatının (Benelli Click) nedeni genelde budur.

“RECOIL OPERATION” NE DEMEK?..
Bu iş biraz karışık…

Lugat karşılığına bakılsa… “Geri tepmeyle çalışan” demek…
E… Tüm otomatik dolum yapan ateşli silah taifesi geri tepmeyle çalışıyor bilader…
Uzun lafın kısası… Kendi kendine dolum yapan ateşli silah gruplarından birinin adı bu…
Aslında… “Locked Breech” tanımlı… Ateşlemede… “Namlu ve arkasındaki bloğu mekanik olarak kilitli tutan” ana sınıfın… 
Alt sınıflarından biri… “Recoil Operation”…

Neden kilitli?…
E… Kullanılan danenin… Kovan şekli… Namludan attığı… Basınç veren barut hacmi… Özelliği… Öyle sadece… Atım yatağı arkasını sırf ağırlığıyla örten “Blowback” çalışmaya imkan vermiyor da ondan… 
“Kilit” dediğin… Açılır… Kapanır… 

Hadi… Elle ilk dolum yapıldı… Kilit kapandı… Bu silah kendinden boşaltma… Kurma… Doldurma yapacak… Nasıl olacak bu iş?..
Kim açacak kilidi kardişim?..

Şu meşhur “Silah alimleri” taifesi… Düşünmüş… Düşünmüş…
”Ya… Ateş edildiğinde… Bu meret geri tepiyor… Şimdi biz… Silah üzerinde… Namluyla beraber arkada mekanizmayı… Kapağı… Her ne isim veriliyorsa… O bloğu… Silah üzerinde… Birbirine kilitli olarak geri teptirsek… Bu geri teptirmeyi öyle bir mesafede uzatsak ki… Atılan nesne o sırada namludan çıkıp gitse… Hareketten aldığımız iş becerebilme gücünü de kilit açmada kullansak”…

“Buna bi de isim versek… Geri tepmeyle çalışan mealinde”… RECOIL OPERATION desek mesela… Nasıl olur” demişler…
”İyi olur iyi” deyip… İşi noktalamışlar…

Şimdi…
Tabanca… Tüfek… Makinalı tüfek… Uçaksavar… Top… Hangi ateşli otomatik silah olursa olsun…
Namlusu… Arkasını örten blokla beraber kilitli olarak… Gövde üzerinde… Belli bir aralık geri gittikten sonra… Kilit açılıp… Namlu ve kapak blok birbirinden ayrılıyorsa…

O silah…

”Recoil Operation” sınıfıdır…
[Resim: Recoil-operation.png]

Yukarıdaki (Alıntı) grafik… Durumu… Safha safha… Pek güzel anlatmış…
-Normalde… Atım yatağı dolu… Arkasını örten blok… Namluya kilitli…

-Ateşleme yapılmış… Çekirdek namluda öne ilerlerken… Namlu ve kilitli blok da arkaya tepiyor…

-Çekirdek namluyu terketmiş… Kilitli aksam durumu geri harekete berdevam…

-Kilitli ahbaplar biraz daha geri gidiyor… Kilit açılıyor…

-Sonrası… Rutinden… Boşaltma… Kurma… Doldurma… Bunlar grafikte yok…

Şimdi…

Bu “Locked Breech” ana sınıfının… “Recoil Operation”dan maada…
- “Gas Operation”…
- “Inertia Operation”…

Alt sınıfları daha var… Ve de… Onlarda da Namlu arkası kilitli…

Üstelik… Bazı… Terazi kaşlı( Hani şu kaşlarının biri inip biri kalkan) eksper taifesi…
”Inertia Operation”u da… O da geri tepme gücüyle kilit açtığından…
”Recoil Operation” alt sınıfına dahil eder…

Uymayın onlara…”Recoil Operation” denince… Tarif edilen…Silah gövdesi üzerinde…Kilitli olarak… Belli bir mesafe hareket ettikten sonra açılan…
“Namlu ve arkasını kapatan blok”… Tanımıdır…

Saygılar.

Saim Alper Erdem

“BLOWBACK” NE DEMEK ?

Temel bilgi bunlar …

Malum… Silah kültürü… Şimdi… Doğrudan Amerikan kökenli ya…

Lugatta aransa… Blowback karşılığı…. “Geri tepme” yazar…

Uymayın onlara…

Her ilmin bi lisanı var…

Bu da öyle…

Neden?..

E… Şimdi…

“Recoil Operated” sözlük anlamı ne…

”Geri tepmeyle mesai veren” demek…

İki tabir de “Geri Tepmeli”…

Ne farkı var…

Var… “İngilizce biliyorum” demekle olmuyor bu işler…

Şimdi…

Silah alimleri…

Toplanmışlar…

”Her atışta… Barut gazı gücünü kullanarak kendinden atım yatağını boşaltan… Ateşleme düzenini kurabilen… Tekrardan dolum yapan düzenekler çeşit çeşit” demişler… “Bunları yapan bizleriz… Farkları kelimelere kısaca dökerken öyle tanımlar kullanalım ki” diye devam etmişler… “Karşıdaki ne demek istediğimizi… Şıpın işi anlasın”…

”Ahanda… Şu en basit olanı”

”Bi namlu… Arkada bi kapak… Tümü topu bu… Namlu yerinde sabit… Ardını örten kapak… Hareketli… Arada bağlantı ney yok… E… Bu kapak yerinde dursun… Boşaltıp doldurma için yerine dönsün diye bi de yay konmuş o kadar… Ateşleme ıvır zıvırını geçiniz… O başka iş”…

”Buna… BLOWBACK” diyelim…

Ve de… Öyle yapmışlar…

Demek ki… Genel geçerli ateşli silah lisanında “Blowback” neymiş…

”Ateşleme yapıldığında… SABİT namlu arkasını… KİLİTSİZ OLARAK… Sadece ve sadece… İçi basınç dolu boş kovanın arkasını kapatan bloğun ataletiyle örten…

Çekirdek çıkıp gidinceye kadar… Kovanın az biraz geri hareketine izin verecek kapak ağırlığındaki düzeneklerin adıymış”…

[Resim: blowback.png]

Yukarıdaki (Alıntı) grafikte vaziyet ayan beyan ortada…

Tabancada ateşleme yapılmış… Çekirdek namludan çıktı çıkacak… Buna mukabil… Sürgü… Şöyle bi kaç milim falan geri gidebilmiş…

Neden?..

E… barut gazının öne… Arkaya itişi aynı… Çekirdek hafif… Sürgü ağır… Aldıkları itişle iki kütlenin ulaşabildikler hız… O hızla gidebildikleri yol bu kadar olmuş…

En bi mühim özellikleriyle tekrar edilirse…

“Blowback… Atış sırasında yerinde duran… SABİT namlulu… Bu namluyla hiç bir bağlantısı olmayan… KİLİTSİZ sürgülü… Yahut mekanizmalı… Ya da kapaklı otomatik besleme düzeneklerinin” adıymış…

Sakın ola ki…

”Recoil Operated” denilenlerle karıştırılmasın…

O… Çok farklı iş…

Saygılar.
 Fortis Fortuna Adiuvat
[+] 9 kullanıcılar diyor Bu gönderi için Sabri'e teşekkür ederiz.
Bul
Cevapla
#2
Saim Alper Erdem'den

BLOWBACK ÜZERİNE...

Her konuda bilgi merkezi internet ya... "Blowback"... Yazıp arayınca... Genelde karşılaşılan "Airsoft" türden tüfek ve tabancalar oluyor...

Tetik çekince... Sürgüsü hareket eden modellerin adıymış...

Otomatik ateşli silah çalıştırma sistemlerinden biri aslında bu "Blowback"...  Alamancası... "Mass Lock"... "Kütleyle kilitli mealinde"...

Teknik olarak...

"Ateşli silahlarda... Atış sırasında... Çekirdek... Namludaki seyahatini sonlandırmadan...   Namlu gerisini... Sadece... Ağırlığından gelen ataletiyle... GÜVENLİ şekilde... kapalı tutabilen sistemlerin"... Adı bu...

Yalnız dikkat... "Kapalı tutabilen"... "Yerinde... Kımıltısız tutabilen" değil...

Aşağıdaki çizimde görüldüğü gibi... Düzenekte...


[Resim: Blowback.jpg]

Gövdede... Atış sırasında yeri değişmeyen bi namlu(Kırmızı ok)...

Atım yatağında... Atışta içi... Tehlikeli seviyede barut gazı basıncıyla dolu bi fişek kovanı(Mavi ok)...

Atım yatağından ileride... Çıkışa koşturan bi çekirdek( Yeşil ok)...

Kovan arkasında... Geriye hareket edebilen bir kapak bloğu(Sarı ok)... Var...

Namlu içindeki basınç... Çekirdeği ne takatte ileri itibiliyorsa... Kapak bloğunu da o kadar geri itiyor...

İtip de ne yapıyor?.. Hız kazandırıyor...

Neye göre hız kazandırıyor?.. Ağırlıklarına göre...

Eğer...

Kapak bloğunun... Ağırlığıyla kazanacağı arkaya gidiş hızı...

Çekirdeğin... Ağırlığıyla aldığı hızla... Namludan çıkıp gidişine izin verecek kadar...

Kovanın en arkadaki masif kısmının... Atım yatağının korumasından ayrılmasına elverecek seviyedeyse...

Sistem... İşe yarar oluyor...

Kapak bloğu istenenden hafifse...

Kovanın ince cidarları... Atım yatağı korumasından dışarı çıkıp... Deforme olabiliyor... Bazan çatlıyor... E... Bu istenen bi vukuat değil...

Bunun güvenlikli hududu ne peki?..

Her tür çap için...

Çekirdek namludan savuşana kadar...

İçi basınçlı boş kovanın...

"Atım yatağından... Sadece İKİ milimetre... Geriye hareketine izin verecek kapak bloğu ağırlığı"...

Bu işe uygun kabul ediliyor...

Aslında...

Silah gövdesi de ağırlığına... Stabilitesine bağlı olarak...

Atış sırasında...

İleri hareket ediyor... Üzerinde sabit olan namlu... Çekirdek içindeyken... Onu öne doğru kakışlıyor...

Bu da... Yaklaşık BİR milim kadar...

Böylelikle....

Atışta boş kovan... Güvenli kapak bloğuyla(Buna bazen sürgü... Bazen mekanizma diyorlar)... Atım yatağından... ÜÇ milim kadar dışa çıkıyor...

Silahçı taifesi...

Bu uygun ağırlık için çok basit bi formül bulmuş...

On santim namlu için...

Kapak bloğu ağırlığı... Eşittir... Çekirdek ağırlığının... ELLİ misli...

Yirmi santim için... E... İki katı... YÜZ misli... Doğrusal artışla... Teoride...

Bi de...

Aşağıdaki gibi... "Şişe boyunlu" kovanlarda...

Kovan tabla çapının... Çekirdek çapına bölümü... Karesini...

Çekirdek ağırlığına darp etmek gerekiyor...

Bu kadar işte... Basit...  

Basit de...

İstikbal "Blowback"de... 

Ona göre...



Saygılar.
 Fortis Fortuna Adiuvat
[+] 5 kullanıcılar diyor Bu gönderi için Sabri'e teşekkür ederiz.
Bul
Cevapla
#3
Alper Bey'in yazıları müthiş gerçekten. Keşke üç nokta sevdasından da vazgeçse, okumak çok zorlaşıyor Smile
Bul
Cevapla


Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi